Unitra Eltra B-2 to polskie, dwumanuałowe organy elektroniczne produkowane przez Zakłady Radiowe „Unitra Eltra” w Bydgoszczy. Instrument posiada dwa 49-klawiszowe manuały, 13-klawiszową klawiaturę nożną, rozbudowane rejestry, sekcję perkusyjną, vibrato, pedał ekspresyjny oraz prawdziwy pogłos sprężynowy.
B-2 to zupełnie inny świat niż późniejsze syntezatory cyfrowe. Nie ma wyświetlacza, pamięci presetów ani MIDI. Muzyk kształtuje brzmienie fizycznymi rejestrami, potencjometrami, dwoma manuałami, pedałem basowym i pedałem ekspresyjnym.
Polski instrument z Zakładów Radiowych Eltra
B-2 produkowano w Zakładach Radiowych Unitra Eltra w Bydgoszczy.
Były to rozbudowane organy elektroniczne przeznaczone do współpracy z zewnętrznym zestawem nagłaśniającym.
Instrument zaprojektowano jako pełny zestaw organowy: z dwoma manuałami, klawiaturą basową obsługiwaną nogą, rozbudowaną sekcją rejestrów i regulacją ekspresji.
B-2 nie jest „keyboardem” w późniejszym znaczeniu tego słowa. To pełnowymiarowe elektroniczne organy, których sposób obsługi wywodzi się bezpośrednio z klasycznej koncepcji organowej.
Elektronika oparta na tranzystorach krzemowych
Układ elektroniczny B-2 oparto na tranzystorach krzemowych.
Jednym z założeń takiej konstrukcji było ograniczenie wpływu zmian temperatury na działanie i stabilność stroju instrumentu.
Generowane tony są następnie odpowiednio dzielone, przełączane, filtrowane i łączone zgodnie z wybranymi rejestrami.
Dwa manuały i pedał basowy
Najbardziej rozbudowana sekcja instrumentu: głosy fletowe, Clarinet, Oboe, Salicet, String, Free Combination oraz Percussion.
Pięć podstawowych rejestrów: Flute, Diapason, Dulciana i String w różnych stopażach.
Klawiatura nożna z głosami Bass 16′ i 8′ oraz regulacją Sustain i długości wybrzmienia.
Manuał górny – główne centrum brzmienia
Górny manuał posiada 49 klawiszy i najbardziej rozbudowany zestaw rejestrów B-2.
Głosy można ze sobą łączyć, uzyskując bardziej złożone barwy organowe.
Free Combination
Interesującym rozwiązaniem jest sekcja Free Combination.
Po jej włączeniu standardowe rejestry górnego manuału zostają zastąpione kombinacją głosów fletowych:
- 16′,
- 8′,
- 4′,
- 2 2/3′,
- 2′.
Ich poziomy można ustawiać odpowiednimi potencjometrami, budując własną kombinację.
Sekcja Percussion
B-2 posiada osobne rejestry perkusyjne przeznaczone dla górnego manuału.
Regulacja Slow/Fast zmienia długość wybrzmienia, a Ground 16′ pozwala dołożyć odpowiednią podstawę do głosów perkusyjnych.
Manuał dolny
Dolny manuał również posiada 49 klawiszy, ale zestaw rejestrów jest prostszy.
Dolna klawiatura dobrze nadaje się do tworzenia spokojniejszego podkładu, podczas gdy górny manuał może prowadzić bardziej wyrazistą partię.
13-klawiszowa klawiatura nożna
Ważnym elementem B-2 jest prawdziwy 13-klawiszowy pedał basowy.
Muzyk może wykonywać linię basową nogą, jednocześnie wykorzystując oba manuały rękami.
Vibrato z regulacją Speed i Depth
B-2 oferuje własną sekcję modulacji Vibrato.
Prawdziwy pogłos sprężynowy
Jedną z najbardziej charakterystycznych cech B-2 jest wbudowany pogłos sprężynowy.
Nie jest to cyfrowa symulacja. Sygnał zostaje fizycznie przetworzony przez układ sprężynowy, a następnie domieszany do podstawowego brzmienia instrumentu.
Sprężynowy reverb jest dziś jedną z tych cech, które szczególnie mocno budują klimat klasycznych organów elektronicznych.
Pedał ekspresyjny z fotorezystorem
B-2 posiada pedał ekspresyjny, którego działanie wykorzystuje fotorezystor.
Pozwala on płynnie kontrolować poziom instrumentu podczas wykonywania utworu.
To szczególnie ważne w organach, ponieważ klawiatura sama nie oferuje dynamiki znanej z późniejszych syntezatorów.
Pełny wykaz rejestrów i regulatorów
Manuał górny – pozycje 1–19
Manuał dolny – pozycje 20–24
Pedał – pozycje 25–28
Regulatory ogólne – pozycje 29–34
B-2 wymagał odpowiedniego nagłośnienia
Standardowy B-2 został zaprojektowany do współpracy z zewnętrznym wzmacniaczem i zestawem głośnikowym.
Producent zalecał wzmacniacz o odpowiednio szerokim paśmie przenoszenia i mocy powyżej 20 W.
Jako dedykowane zestawy Unitra Eltra wskazywała:
- GRAN ZN-30,
- CONTRA ZN-60.
Wejście współpracującego wzmacniacza powinno mieć czułość około 100 mV i rezystancję wejściową co najmniej 47 kΩ.
Eltra B-2W – wersja ze wzmacniaczem i kolumną
Istniała również odmiana oznaczona B-2W.
W tej wersji instrument połączono z własnym wzmacniaczem i zestawem głośnikowym, dzięki czemu tworzył bardziej samodzielny zestaw.
Na górze znajdował się Casio CK-500, a pod nim polskie organy Unitra Eltra B-2.
W takim zestawie zagrałem parę ładnych nocnych imprez. Jak na połowę lat 80. całość robiła naprawdę duże wrażenie.
Dzisiaj patrzę na B-2 jak na ciekawy polski instrument elektroniczny z minionej epoki. W 1985 roku był jednak częścią mojego normalnego zestawu muzycznego.
Ustawienie dwóch instrumentów jeden nad drugim wyglądało bardzo efektownie: Casio CK-500 zapewniało inne barwy i możliwości, natomiast B-2 dawało dwa pełne manuały, organowe rejestry i masywne brzmienie.
Z tym zestawem zagrałem kilka nocnych imprez. Były to czasy, gdy taki sprzęt nie był elementem kolekcji vintage, lecz po prostu narzędziem do grania muzyki.
B-2 z dzisiejszej perspektywy
Współczesny keyboard potrafi emulować setki instrumentów, zapisuje ustawienia w pamięci i waży kilka kilogramów.
B-2 reprezentuje zupełnie inną filozofię.
Każda funkcja ma własny fizyczny przełącznik albo potencjometr.
Nie ma presetów. Nie ma ekranu. Nie ma menu.
Brzmienie tworzy się ręcznie przez dobieranie kolejnych rejestrów i proporcji między nimi.
Właśnie dlatego taki instrument jest dziś interesujący. Obsługa jest całkowicie fizyczna, a każdy element panelu ma bezpośrednie znaczenie dla wykonywanego dźwięku.
Najważniejsze dane techniczne
| Model | Unitra Eltra B-2 |
|---|---|
| Typ | dwumanuałowe organy elektroniczne |
| Producent | Zakłady Radiowe „Unitra Eltra”, Bydgoszcz |
| Elektronika | układ oparty na tranzystorach krzemowych |
| Manuał górny | 49 klawiszy |
| Manuał dolny | 49 klawiszy |
| Klawiatura nożna | 13 klawiszy |
| Rejestry górnego manuału | Flute, Clarinet, Oboe, Salicet, String, Free Combination, Percussion |
| Rejestry dolnego manuału | Flute, Diapason, Dulciana, String |
| Pedał basowy | Bass 16′ / Bass 8′ |
| Sustain | tak |
| Vibrato | tak, regulacja Speed i Depth |
| Pogłos | sprężynowy, regulowany |
| Pedał ekspresyjny | tak, z fotorezystorem |
| Zasilanie | 220 V ± 10%, 50 Hz |
| Pobór mocy | około 35 VA |
| Zalecana moc wzmacniacza | powyżej 20 W |
| Czułość wejścia wzmacniacza | około 100 mV |
| Rezystancja wejściowa | od 47 kΩ |
| Zalecane zestawy | GRAN ZN-30 / CONTRA ZN-60 |
| Inna wersja | Eltra B-2W z własnym wzmacniaczem i kolumną głośnikową |
B-2 jest ciekawym przykładem polskiego instrumentu elektronicznego skonstruowanego jeszcze według klasycznej koncepcji organów.
Dwa 49-klawiszowe manuały, 13-klawiszowy pedał, wiele rejestrów, sekcja Percussion, Free Combination, vibrato, Sustain i prawdziwy sprężynowy pogłos dawały mu duże możliwości kształtowania brzmienia.
Z dzisiejszej perspektywy szczególnie ciekawa jest całkowicie fizyczna obsługa: żadnych ekranów, presetów i menu. Muzyk sam tworzy każdą kombinację głosów.
Dla mnie B-2 ma jednak dodatkowo wartość osobistą. W 1985 roku, ustawiony pod Casio CK-500, był częścią mojego rzeczywistego zestawu muzycznego, z którym grałem nocne imprezy.
Dlatego nie jest to wyłącznie stary instrument Unitry. To również fragment mojej własnej muzycznej historii.