Ensoniq KS-32 powstał z bardzo konkretnego założenia: połączyć wygodę gry zbliżoną do fortepianu z możliwościami cyfrowego syntezatora, stacji roboczej i rozbudowanego kontrolera MIDI. Rezultatem był niezwykle interesujący instrument dla muzyków, którzy przede wszystkim chcieli grać, ale jednocześnie potrzebowali kompletnego narzędzia do aranżacji, komponowania i pracy z innymi urządzeniami MIDI.
76 ważonych klawiszy, 32 głosy polifonii, rozbudowana synteza oparta na próbkach i TransWaves, programowalne efekty, sekwencer oraz potężne możliwości MIDI. KS-32 powstał przede wszystkim dla muzyka, który oczekuje od instrumentu dobrej klawiatury i kompletnego środowiska pracy.
Weighted Action MIDI Studio
KS-32 został wprowadzony przez firmę Ensoniq w 1992 roku. Producent nie określał go po prostu jako syntezatora, lecz używał nazwy Weighted Action MIDI Studio.
To określenie bardzo dobrze opisuje filozofię instrumentu. KS-32 miał zapewniać pianistom odpowiednio reagującą, ważoną klawiaturę, ale jednocześnie oferować funkcje, których nie znajdziemy w klasycznym fortepianie cyfrowym: rozbudowaną syntezę, warstwy i splity, efekty, pamięć Performance Presets, sekwencer oraz zaawansowane MIDI.
KS-32 pojawił się w okresie, gdy pojęcie music workstation nabierało coraz większego znaczenia. Instrument miał umożliwiać stworzenie kompletnej aranżacji bez konieczności uruchamiania komputera – od wyboru brzmień, poprzez nagrywanie kolejnych partii, aż po miksowanie utworu.
Ensoniq – firma, która robiła instrumenty trochę inaczej
Amerykański Ensoniq zajmował w latach 80. i 90. bardzo interesujące miejsce na rynku instrumentów elektronicznych. Firma miała własne pomysły dotyczące zarówno syntezy, jak i sposobu obsługi instrumentu.
W jej historii znalazły się tak charakterystyczne konstrukcje jak Mirage, ESQ-1, SQ-80, VFX, SD-1, seria SQ, samplery EPS i ASR oraz późniejsze modele TS i KT.
KS-32 wyrasta właśnie z rodziny SQ, ale został skierowany szczególnie do pianistów i zawodowych muzyków koncertowych.
76 klawiszy – najważniejsza część KS-32
Największą uwagę Ensoniq poświęcił klawiaturze. KS-32 wyposażono w 76 ważonych klawiszy z mechanizmem zaprojektowanym tak, aby reakcja instrumentu przypominała zachowanie mechaniki fortepianowej.
Ensoniq określał to rozwiązanie jako flying-action weighted mechanism. Oprócz ciężarków umieszczonych w klawiszach zastosowano mechanizm poruszający się przy naciskaniu klawisza, którego zachowanie miało przypominać ruch młotka w fortepianie akustycznym.
Nie oznacza to oczywiście identycznego odczucia jak w koncertowym fortepianie. Jak na instrument elektroniczny z początku lat 90. była to jednak bardzo udana próba połączenia fortepianowej kontroli z możliwościami syntezatora.
KS-32 oferuje aż 14 ustawień reakcji na dynamikę oraz różne ustawienia czułości pressure/aftertouch. Dzięki temu klawiaturę można dostosować zarówno do gry fortepianowej, jak i do brzmień syntezatorowych, smyczków czy instrumentów dętych.
Velocity, aftertouch i kontrola wykonawcza
KS-32 nie traktuje klawiatury wyłącznie jako zestawu przełączników uruchamiających próbki. Sposób gry może bardzo mocno wpływać na charakter dźwięku.
- dynamika uderzenia może sterować głośnością i barwą,
- aftertouch może wpływać na filtr lub modulację,
- Mod Wheel może sterować vibrato i innymi parametrami,
- Pitch Bend zapewnia klasyczne płynne odstrajanie,
- zewnętrzne kontrolery MIDI mogą być źródłami modulacji.
To jedna z cech, dzięki którym Ensoniqi z tego okresu potrafią być bardzo ekspresyjnymi instrumentami.
180 brzmień w pamięci
Wewnętrzna biblioteka KS-32 obejmuje 180 brzmień.
Sto z nich znajduje się w nieulotnej pamięci ROM, natomiast kolejnych 80 zapisano w pamięci RAM. Lokalizacje RAM można wykorzystać do zapisywania własnych modyfikacji oraz brzmień pochodzących z dodatkowych kart.
W bibliotece szczególnie dużo miejsca zajmują instrumenty klawiszowe:
- fortepiany akustyczne,
- electric piano,
- organy jazzowe i piszczałkowe,
- klawinet,
- klawesyn.
Nie zabrakło jednak gitar, basów, instrumentów dętych, smyczków, chórów, perkusji oraz szerokiej gamy charakterystycznych brzmień syntezatorowych.
Fortepian był naprawdę ważny
Duża liczba fortepianowych presetów nie jest przypadkowa. KS-32 był przecież instrumentem projektowanym przede wszystkim z myślą o muzyku przyzwyczajonym do gry na fortepianie.
Z około 3 MB danych waveform aż około 1 MB przeznaczono na materiał pochodzący z fortepianów akustycznych.
W latach 90. był to bardzo znaczący udział pamięci. Zamiast jednego uniwersalnego brzmienia Ensoniq przygotował fortepiany o wyraźnie różnym charakterze: od ciemniejszych, bardziej klasycznych, po jasne i mocno przebijające się przez miks odmiany rockowe.
W teście z 1993 roku szczególnie wysoko oceniono właśnie fortepiany, electric piano oraz klawesyny. Zwracano uwagę, że poszczególne fortepiany nie są jedynie drobnymi wariantami tej samej próbki, lecz mają wyraźnie odmienne charaktery.
Trzy oscylatory i 168 fal
KS-32 jest czymś znacznie więcej niż prostym odtwarzaczem presetów. Pojedyncze brzmienie może składać się z trzech niezależnych głosów/oscylatorów.
Każdy z nich może wykorzystywać jedną spośród 168 dostępnych fal obejmujących zarówno próbki instrumentów akustycznych, jak i materiał typowo syntetyczny.
Dwa filtry i rozbudowane obwiednie
Każdy głos może być kształtowany za pomocą dwóch cyfrowych filtrów.
Do dyspozycji są również trzy rozbudowane obwiednie odpowiedzialne za:
- wysokość dźwięku,
- częstotliwość filtra,
- amplitudę.
Obwiednie Ensoniqa są znacznie bardziej złożone niż klasyczny czteroelementowy ADSR. Pozwalają dokładniej kontrolować przebieg brzmienia i dzięki gotowym szablonom nie wymagają rozpoczynania programowania za każdym razem od zera.
TransWaves – charakterystyczny podpis Ensoniqa
Szczególnie interesującym elementem generatora są Ensoniq TransWaves.
Zamiast odtwarzania jednej niezmiennej fali instrument może przechodzić pomiędzy kolejnymi fragmentami materiału o różnym widmie harmonicznym.
Pozycję w TransWave można modulować w czasie rzeczywistym, dzięki czemu barwa nie musi być statyczna. Może ewoluować, otwierać się, zmieniać charakter wraz z aftertouch, LFO, obwiednią czy innym kontrolerem.
Właśnie tego rodzaju ruchome, lekko organiczne tekstury stanowią jedną z najbardziej charakterystycznych cech klasycznych instrumentów Ensoniq.
Matryca modulacji
KS-32 oferuje rozbudowany system modulacji pozwalający połączyć źródła sterujące z wieloma parametrami generatora.
Dostępne źródła obejmują między innymi:
- LFO,
- obwiednie,
- velocity,
- aftertouch,
- keyboard tracking,
- Pitch Bend,
- Mod Wheel,
- pedał,
- zewnętrzne kontrolery MIDI.
Modulacją można sterować między innymi wysokością dźwięku, filtrami, głośnością, głębokością LFO, początkiem odtwarzania fali oraz parametrami efektów.
32 głosy polifonii – ale trzeba je liczyć rozsądnie
KS-32 dysponuje 32 głosami polifonii. W przypadku brzmienia wykorzystującego jeden oscylator może więc równocześnie odtworzyć 32 nuty.
Bardziej rozbudowane presety wykorzystują jednak dwa lub trzy głosy na jedną nutę. Trzywarstwowe brzmienie może zatem ograniczyć realną polifonię do około dziesięciu jednoczesnych nut.
Ensoniq przewidział system priorytetów, dzięki któremu podczas wyczerpywania polifonii można określić, które elementy barwy powinny zostać zachowane w pierwszej kolejności.
100 Performance Presets
KS-32 posiada 100 pamięci Performance Preset. To bardzo ważna część instrumentu z punktu widzenia występów na żywo.
W jednym ustawieniu można połączyć nawet osiem brzmień i określić dla nich między innymi:
- zakres klawiatury,
- głośność,
- panoramę,
- transpozycję,
- czas wybrzmiewania,
- kanał MIDI,
- Program Change.
Dzięki temu można przygotować złożone splity i warstwy, a następnie przywołać cały układ jednym ustawieniem.
Klasyczne połączenie fortepianu z delikatną warstwą smyczków.
Bas w lewej części klawiatury i fortepian w prawej.
Część klawiatury może sterować wewnętrznym generatorem, a część zewnętrznym modułem MIDI.
Kilka brzmień może działać równocześnie na tym samym zakresie klawiatury.
Efekty – bardzo mocna strona Ensoniqa
KS-32 posiada programowalny procesor efektów cyfrowych wykorzystujący 24-bitową technologię Ensoniqa.
Dostępne algorytmy obejmują między innymi:
- różne typy pogłosu,
- 8-głosowy chorus,
- chorus + reverb,
- flanger + reverb,
- phase shifter,
- phaser + reverb,
- rotary speaker + reverb,
- distortion + chorus + reverb,
- compression + distortion + reverb.
Szczególnie ważne jest to, że efekty nie są jedynie sztywnymi presetami. Ich parametry można edytować, a ustawienie efektu jest zapisywane razem z brzmieniem.
Efekty wykorzystują 24-bitową technologię pokrewną tej zastosowanej w cenionym procesorze Ensoniq DP/4. To jeden z powodów, dla których wiele presetów KS-32 brzmi tak szeroko i przestrzennie.
Efekty też można modulować podczas gry
Interesujące jest również to, że wybrane parametry efektów mogą reagować na kontrolery w czasie rzeczywistym.
Można więc sprawić, że aftertouch, dynamika, Mod Wheel lub zewnętrzny kontroler MIDI będą zmieniały nie tylko samo brzmienie, lecz również charakter efektu.
Jak na instrument z początku lat 90. jest to bardzo rozbudowane podejście.
20 zestawów perkusyjnych
W pamięci KS-32 znajduje się również szeroka biblioteka instrumentów perkusyjnych.
Fabryczne brzmienia zorganizowano w 20 zestawów obejmujących między innymi stylistykę rockową, popową, taneczną, latynoską i elektroniczną.
Dwa zestawy wykorzystują mapowanie zgodne ze standardem General MIDI, co ułatwia współpracę z typowymi plikami i sekwencjami MIDI.
Karty ROM i RAM – nawet 340 brzmień jednocześnie
Bibliotekę instrumentu można rozszerzać za pomocą opcjonalnych kart ROM i RAM.
Po zastosowaniu odpowiedniej karty użytkownik może mieć dostęp nawet do 340 brzmień jednocześnie.
Bardzo ważna jest także kompatybilność z biblioteką brzmień stworzoną dla rodziny SQ. Dzięki temu do KS-32 dostępny był ogromny, jak na ówczesne warunki, wybór dodatkowych Programów.
Łącznie biblioteka kompatybilnych brzmień serii SQ przekraczała tysiąc Programów. W epoce przed internetowymi bibliotekami presetów i instrumentami programowymi była to bardzo poważna zaleta.
Wbudowane studio – sekwencer KS-32
KS-32 został zaprojektowany również jako samodzielne środowisko do tworzenia aranżacji.
Producent określa system jako 16-ścieżkowy sekwencer. Jego struktura jest jednak bardziej interesująca niż zwykłe szesnaście identycznych ścieżek.
Skąd właściwie bierze się 16 ścieżek?
Podstawowa sekwencja zawiera osiem polifonicznych ścieżek. Każda może sterować generatorem KS-32, zewnętrznym urządzeniem MIDI albo jednym i drugim.
Sekwencje można następnie łączyć w strukturę Song. Na tym poziomie instrument umożliwia nagranie kolejnych ośmiu niezależnych ścieżek działających przez całą długość utworu.
W praktyce otrzymujemy więc bardzo rozbudowany system 8 + 8, który Ensoniq określał jako 16-ścieżkowy.
Jak na rok 1992 – bardzo poważny sekwencer
Sekwencer oferuje nagrywanie w czasie rzeczywistym oraz krokowe, a lista funkcji edycyjnych jest długa.
- loop recording,
- replace i add recording,
- step recording,
- automatyczny punch in/out,
- kwantyzacja,
- transpozycja,
- przesuwanie czasowe partii,
- łączenie ścieżek,
- edycja pojedynczych nut,
- mute i solo,
- regulacja panoramy i poziomów,
- Mixdown Track.
Co szczególnie wygodne, przed zaakceptowaniem wielu operacji edycyjnych można odsłuchać rezultat i dopiero potem zdecydować o zapisaniu zmiany.
Rozbudowa pamięci sekwencera
Standardowa pamięć mieści około 8500 nut. Dla bardziej wymagających użytkowników oferowano rozszerzenie SQX-70, które dodawało około 49 500 nut pamięci sekwencera.
W latach 90., kiedy komputer nie był jeszcze oczywistym centrum każdego stanowiska muzycznego, taka możliwość była bardzo istotna.
KS-32 jako centrum zestawu MIDI
Druga część nazwy „Weighted Action MIDI Studio” również nie jest przypadkowa.
KS-32 może działać jako bardzo rozbudowany master keyboard sterujący innymi syntezatorami, modułami brzmieniowymi i samplerami.
Poszczególne strefy klawiatury można przypisywać do różnych kanałów i urządzeń, a Performance Presets przechowują odpowiednie ustawienia MIDI wraz z konfiguracją brzmień.
Dzięki temu jednym przywołanym Presetem można zmienić konfigurację całego stanowiska koncertowego.
MIDI IN, OUT i THRU
Na tylnej ściance znajduje się klasyczny komplet złączy:
- MIDI IN,
- MIDI OUT,
- MIDI THRU.
Instrument może więc pracować zarówno jako źródło dźwięku, jak i klawiatura sterująca dla rozbudowanego zestawu MIDI.
Rozbudowany, ale zaprojektowany dla muzyka
Jedną z ciekawszych cech KS-32 jest sposób, w jaki Ensoniq próbował pogodzić zaawansowane możliwości z prostotą obsługi.
Pod powierzchnią kryje się głęboka synteza, skomplikowana modulacja, sekwencer i MIDI, ale podstawowe funkcje można obsługiwać bez ciągłego zaglądania do instrukcji.
To instrument, który można po prostu włączyć, wybrać dobry fortepian i zacząć grać. Dopiero później, gdy użytkownik zaczyna zagłębiać się w kolejne menu, odkrywa jak wiele możliwości znajduje się pod stosunkowo spokojnym panelem.
KS-32 na scenie
To właśnie zastosowania koncertowe wydają się naturalnym środowiskiem dla tego instrumentu.
Ważona, 76-klawiszowa klawiatura zapewnia wystarczający zakres do wykonywania partii fortepianowych, ale jest krótsza niż pełne 88 klawiszy, dzięki czemu instrument pozostaje nieco bardziej kompaktowy.
Performance Presets pozwalają przygotować splity, warstwy i ustawienia MIDI, a dobry wybór fortepianów, electric piano, organów, smyczków i padów sprawia, że jeden instrument może obsłużyć znaczną część koncertu.
Pełnoprawna stacja robocza bez komputera
Z dzisiejszej perspektywy najciekawsze jest to, jak wiele zadań wykonywanych obecnie przez komputer KS-32 realizuje samodzielnie.
Ważona klawiatura, velocity, aftertouch, splity i warstwy.
Trzy oscylatory, próbki, TransWaves, filtry i modulacja.
Rozbudowany sekwencer, Songs i funkcje edycyjne.
Sterowanie wewnętrznymi i zewnętrznymi źródłami dźwięku.
Nie był to tani instrument
W brytyjskim teście opublikowanym w maju 1993 roku cena KS-32 wynosiła 1895 funtów z podatkiem VAT.
Wyraźnie pokazuje to jego pozycjonowanie. Nie była to prosta klawiatura domowa, lecz zawodowy instrument adresowany do pianistów, muzyków scenicznych i osób budujących studio MIDI.
Co było największą siłą KS-32?
- bardzo dobra 76-klawiszowa ważona mechanika,
- aftertouch i szeroka regulacja dynamiki,
- 32-głosowa polifonia,
- bardzo dobre fortepiany i electric piano,
- 180 wewnętrznych brzmień,
- trzy oscylatory na pojedynczy Sound,
- 168 fal oraz technologia TransWave,
- rozbudowana matryca modulacji,
- programowalne efekty 24-bit,
- 100 konfiguracji Performance,
- zaawansowany sekwencer,
- bardzo dobre możliwości MIDI,
- zgodność z biblioteką brzmień serii SQ.
Jak patrzeć na KS-32 dzisiaj?
Współczesna workstation oferuje większą polifonię, znacznie więcej pamięci próbek, kolorowe ekrany i integrację z komputerem poprzez USB.
Nie oznacza to jednak, że KS-32 przestał być interesujący.
Ensoniq ma własny charakter brzmieniowy, TransWaves zapewniają możliwości wykraczające poza klasyczne odtwarzanie sampli, a dobrze zaprojektowana klawiatura sprawia, że nadal jest to instrument, na którym przede wszystkim chce się grać.
I chyba właśnie to najlepiej oddaje ideę KS-32: technologia znajduje się tutaj na drugim planie. Najpierw jest muzyk i klawiatura, a dopiero potem synteza, MIDI i sekwencer.
Najważniejsze dane techniczne
| Model | Ensoniq KS-32 |
|---|---|
| Rok wprowadzenia | 1992 |
| Określenie producenta | Weighted Action MIDI Studio |
| Klawiatura | 76 ważonych klawiszy |
| Mechanika | flying-action weighted mechanism |
| Dynamika | velocity + channel pressure / aftertouch |
| Krzywe dynamiki | 14 ustawień |
| Polifonia | 32 głosy |
| Brzmienia | 180 – 100 ROM + 80 RAM |
| Performance Presets | 100 |
| Fale źródłowe | 168 |
| Pamięć waveform | około 3 MB |
| Fortepiany | około 1 MB danych waveform |
| Budowa Sound | do 3 głosów / oscylatorów |
| Synteza | sample-based synthesis, fale syntetyczne i Ensoniq TransWaves |
| Filtry | dwa cyfrowe filtry na głos |
| Obwiednie | trzy rozbudowane obwiednie: pitch, filter i amplitude |
| Modulacja | rozbudowana matryca modulacji |
| Efekty | programowalne efekty cyfrowe 24-bit |
| Warstwy / splity | do 8 Soundów w Performance Preset |
| Strefy klawiatury | do 16 programowalnych stref |
| Sekwencer | architektura 16-ścieżkowa |
| Pamięć sekwencera | około 8500 nut |
| Sekwencje | do 70 |
| Songs | do 30 |
| Rozszerzenie sekwencera | opcjonalne SQX-70 – dodatkowe ok. 49 500 nut |
| Karty brzmień | ROM / RAM |
| Dostępne jednocześnie brzmienia | do 340 z kartą rozszerzeń |
| Kompatybilność | brzmienia serii Ensoniq SQ |
| MIDI | MIDI IN / OUT / THRU |
| Wyjścia audio | stereo |
Ensoniq KS-32 – galeria
KS-32 ma typowy dla Ensoniqa z początku lat 90. funkcjonalny, niemal studyjny wygląd. Długi panel mieści dużą liczbę przycisków, ale najważniejszym elementem pozostaje 76-klawiszowa ważona klawiatura.
KS-32 nie był najbardziej rewolucyjnym syntezatorem swojej epoki, ale jego siłą było wyjątkowo rozsądne połączenie wielu elementów. Dobra ważona klawiatura spotkała się tutaj z rozbudowanym generatorem dźwięku, TransWaves, świetnymi efektami, sekwencerem i bardzo dużymi możliwościami MIDI.
Dzięki temu instrument równie dobrze sprawdzał się jako główna klawiatura pianisty, syntezator, centralny kontroler większego systemu MIDI czy całkowicie samodzielna stacja do komponowania.
Po latach szczególnie interesująca pozostaje filozofia Ensoniqa. KS-32 ma ogromne możliwości, ale nie próbuje stawiać technologii pomiędzy muzykiem a muzyką. Można zagłębiać się w oscylatory, filtry, TransWaves, modulację i sekwencer, ale można też po prostu wybrać dobre brzmienie fortepianu, położyć ręce na ważonej klawiaturze i zacząć grać.