Alesis QS7 to jeden z tych instrumentów, które dobrze pokazują, jak ambitne były cyfrowe syntezatory drugiej połowy lat 90. Łączy obszerną bibliotekę sampli, rozbudowaną syntezę, 64-głosową polifonię, znakomite efekty Alesisa i bardzo wygodną 76-klawiszową klawiaturę. Mimo upływu lat nadal potrafi zabrzmieć zaskakująco potężnie – zarówno w repertuarze akustycznym, jak i w elektronicznych padach, leadach czy warstwowych brzmieniach.
76 klawiszy, 64 głosy polifonii, 16 MB pamięci ROM, rozbudowana synteza oparta na próbkach, cztery warstwy brzmienia i efekty wywodzące się z cenionego QuadraVerb 2. QS7 był projektowany zarówno jako instrument sceniczny, jak i centralny syntezator domowego lub profesjonalnego studia.
QS7 w rodzinie syntezatorów Alesis
W latach 90. firma Alesis kojarzona była przede wszystkim z technologią studyjną, cyfrowymi procesorami efektów i systemem wielośladowego zapisu ADAT. Seria QS przenosiła sporą część tego doświadczenia do instrumentów klawiszowych.
QS7 pojawił się po mniejszym modelu QS6 i został pomyślany jako bardziej rozbudowany instrument dla muzyka, który potrzebował większej klawiatury, większej pamięci brzmień i bardziej profesjonalnych możliwości połączeniowych. Pod względem architektury był bardzo blisko spokrewniony z flagowym QS8, lecz zamiast 88-klawiszowej mechaniki fortepianowej otrzymał 76-klawiszową klawiaturę typu synth-action.
To ciekawy moment w historii syntezatorów. Komputer nie był jeszcze oczywistym centrum każdego studia, dlatego instrument taki jak QS7 musiał być jednocześnie syntezatorem, modułem wielobrzmieniowym, kontrolerem MIDI, procesorem efektów i urządzeniem zdolnym do współpracy z cyfrowym systemem nagraniowym.
16 MB, które w latach 90. znaczyło naprawdę dużo
Podstawą brzmienia QS7 jest 16 MB wewnętrznej pamięci Sound ROM zawierającej cyfrowe próbki instrumentów akustycznych, elektronicznych i syntetycznych. Z dzisiejszej perspektywy 16 MB może wyglądać skromnie, ale w połowie lat 90. sposób wykorzystania tej pamięci był równie ważny jak sama jej wielkość.
Biblioteka została podzielona na grupy obejmujące między innymi fortepiany, smyczki, organy, instrumenty dęte, gitary, basy, perkusję, instrumenty etniczne, efekty, fale syntezatorowe i różnego rodzaju tekstury elektroniczne.
QS7 nie jest przy tym prostym „odtwarzaczem sampli”. Surowa próbka stanowi dopiero początek toru syntezy. Może być następnie przetwarzana przez filtr dolnoprzepustowy, obwiednie amplitudy, wysokości i filtra, generatory LFO oraz rozbudowany system modulacji.
Jeden Program może zawierać cztery brzmienia
Jedną z największych zalet architektury QS jest możliwość budowania pojedynczego Programu aż z czterech niezależnych warstw Sound. Każda może korzystać z innej próbki i posiadać własne ustawienia stroju, filtra, dynamiki, obwiedni i modulacji.
Warstwy można nakładać na siebie, rozdzielać na różne części klawiatury albo uzależniać ich pojawienie się od siły uderzenia w klawisz. Pozwala to konstruować zarówno realistyczne instrumenty, jak i potężne, szerokie barwy syntetyczne.
Kilka brzmień może zabrzmieć jednocześnie, tworząc bogate pady, zespoły smyczkowe, warstwowe fortepiany lub rozbudowane barwy sceniczne.
Poszczególne warstwy mogą zajmować różne zakresy klawiatury, np. bas w lewej ręce i fortepian lub syntezator w prawej.
Reakcję poszczególnych warstw można uzależnić od dynamiki gry, dzięki czemu barwa zmienia się wraz z siłą nacisku na klawisz.
Parametry brzmienia mogą reagować na kontrolery, aftertouch, pedały, kółko modulacji, LFO oraz inne źródła sterowania.
64 głosy polifonii – ale warto rozumieć, jak są liczone
QS7 oferuje 64-głosową polifonię. Jeżeli Program wykorzystuje tylko jedną warstwę Sound, możliwe jest równoczesne odtworzenie maksymalnie 64 głosów.
W bardziej złożonych Programach każda kolejna warstwa zużywa następny głos generatora. Program złożony z dwóch warstw daje więc w praktyce około 32 głosów, a czterowarstwowa barwa może ograniczyć polifonię do około 16 jednocześnie granych nut.
Nie jest to wada charakterystyczna wyłącznie dla QS7 – w syntezatorach opartych na wielowarstwowych próbkach rzeczywista polifonia zawsze zależy od złożoności używanej barwy. Alesis dawał jednak użytkownikowi wyjątkowo dużą swobodę w budowaniu takich warstw.
640 Programów i 500 konfiguracji Mix
W pamięci instrumentu znajduje się łącznie 640 Programów: 512 fabrycznych i 128 użytkownika. Do tego dochodzi rozbudowany tryb Mix.
QS7 zawiera 400 fabrycznych Mixów oraz 100 lokalizacji użytkownika. Mix może łączyć do 16 Programów, przypisanych do różnych kanałów MIDI.
W praktyce daje to dwa bardzo różne sposoby pracy. W trybie Program wybieramy pojedynczą barwę i skupiamy się na graniu lub jej edycji. Mix pozwala natomiast potraktować QS7 jak rozbudowaną stację sceniczną lub 16-częściowy moduł dźwiękowy sterowany przez sekwencer.
Jak brzmi Alesis QS7?
Charakter QS7 dobrze oddaje estetykę wysokiej klasy cyfrowych instrumentów drugiej połowy lat 90. Brzmienie jest czyste, przestrzenne, dość szerokie i bardzo dobrze współpracuje z wbudowanymi efektami.
Szczególnie interesujące są fortepiany, organy, smyczki, instrumenty dęte, pady i klasyczne tekstury syntezatorowe. W pamięci znalazły się również fale i próbki pozwalające tworzyć bardziej eksperymentalne barwy, a część materiału syntezatorowego nawiązuje do klasycznych instrumentów analogowych.
QS7 bardzo dobrze radzi sobie z barwami, które mają wypełnić przestrzeń miksu. Pady, szerokie warstwy, strings czy połączenia fortepianu z delikatnym tłem potrafią brzmieć wyjątkowo efektownie.
76 klawiszy – bardzo dobry kompromis do grania na żywo
QS7 wyposażono w 76-klawiszową, półważoną klawiaturę typu synth-action, reagującą na dynamikę gry i aftertouch. To rozwiązanie plasuje instrument pomiędzy typowym 61-klawiszowym syntezatorem a ciężkim, 88-klawiszowym instrumentem z mechaniką fortepianową.
Zakres 76 klawiszy jest szczególnie wygodny podczas koncertów. Pozwala swobodniej tworzyć podziały klawiatury, grać partie fortepianowe, szerokie akordy i korzystać z kilku brzmień równocześnie bez ciągłego używania transpozycji oktawowej.
Aftertouch dodatkowo zwiększa możliwości ekspresji. Mocniejsze dociśnięcie już naciśniętego klawisza może sterować między innymi wysokością dźwięku, filtrem, amplitudą, LFO lub innym parametrem przypisanym w matrycy modulacji.
Suwaki i matryca modulacji
Na panelu QS7 znajdują się cztery programowalne suwaki sterujące, a także klasyczne kółka Pitch Bend i Modulation. Suwaki mogą zmieniać parametry barwy w czasie rzeczywistym, dzięki czemu instrument staje się znacznie bardziej dynamiczny niż można byłoby przypuszczać po jego dość oszczędnym panelu.
Szczególnie mocnym elementem jest QS Modulation Matrix. Źródła modulacji można przypisywać do wielu parametrów syntezy, budując zależności pomiędzy sposobem gry a zachowaniem brzmienia.
- velocity może wpływać na jasność barwy i jej głośność,
- aftertouch może otwierać filtr lub zwiększać modulację,
- Mod Wheel może kontrolować LFO, vibrato lub inne parametry,
- pedały mogą zostać wykorzystane jako dodatkowe kontrolery,
- suwaki pozwalają zmieniać wybrane parametry podczas gry.
Efekty – tutaj doświadczenie Alesisa naprawdę słychać
Alesis miał w latach 90. ogromne doświadczenie w budowaniu cyfrowych procesorów efektów i w QS7 jest to bardzo wyraźnie odczuwalne. Wbudowany procesor wykorzystuje rozwiązania zbliżone do cenionego Alesis QuadraVerb 2.
Do dyspozycji mamy cztery szyny efektowe oraz rozbudowane konfiguracje umożliwiające łączenie różnych procesorów. Dostępne są między innymi:
- pogłosy różnych typów,
- delay,
- chorus,
- flanger,
- pitch effects,
- symulacja obracającego się głośnika,
- distortion i overdrive,
- kombinacje kilku efektów jednocześnie.
To właśnie sekcja efektów w dużej mierze odpowiada za charakterystyczne, szerokie i „gotowe” brzmienie wielu fabrycznych Programów QS7. Instrument potrafi bez dodatkowych urządzeń zewnętrznych stworzyć bardzo przestrzenne barwy koncertowe.
Dwa sloty PCMCIA – niezwykła jak na tamte czasy elastyczność
Na tylnej ściance QS7 znajdują się dwa sloty PCMCIA. Mogły one współpracować zarówno z gotowymi kartami dźwiękowymi Alesis QCard, jak i odpowiednimi kartami SRAM lub Flash RAM.
Każdy slot mógł obsługiwać kartę zawierającą do 8 MB materiału dźwiękowego, co pozwalało zwiększyć dostępną bibliotekę z wewnętrznych 16 MB do łącznie 32 MB.
QCards rozszerzały instrument o wyspecjalizowane zestawy brzmień. Dostępne były między innymi biblioteki skoncentrowane na fortepianach, syntezatorach vintage, instrumentach orkiestrowych, world music czy innych grupach dźwięków.
Sound Bridge – własne próbki w QS7
Szczególnie interesująca była możliwość wykorzystania oprogramowania Alesis Sound Bridge. Komputer mógł przygotować własny zestaw próbek, który następnie zapisywany był na kompatybilnej karcie Flash RAM umieszczonej w QS7.
Oznaczało to, że QS7 nie był zamkniętym instrumentem ograniczonym wyłącznie do fabrycznej biblioteki. Użytkownik mógł przygotować własny materiał dźwiękowy i wykorzystać go jako źródło dla syntezy QS.
Z dzisiejszej perspektywy cały proces może wydawać się dość archaiczny, ale w połowie lat 90. możliwość wprowadzenia własnych sampli do syntezatora za pomocą karty PCMCIA była funkcją zdecydowanie wykraczającą poza zwykły „ROMpler”.
QS7 potrafił nawet odtwarzać pliki MIDI z karty
Instrument nie posiada klasycznego, rozbudowanego sekwencera pokładowego, ale potrafi odczytywać zapisane na odpowiedniej karcie Standard MIDI Files.
Sekwencję można więc było przygotować wcześniej na komputerze, przenieść na kartę i następnie odtworzyć bez używania zewnętrznego sekwencera. W połączeniu z 16-częściową wielobrzmieniowością czyniło to z QS7 bardzo samodzielny instrument sceniczny.
MIDI i bezpośrednie połączenie z komputerem
QS7 posiada komplet klasycznych złączy MIDI IN, OUT i THRU. Może pracować jako wielobrzmieniowy moduł sterowany z zewnętrznego sekwencera, ale równie dobrze może pełnić funkcję klawiatury sterującej dla innych urządzeń MIDI.
Ciekawostką jest również wbudowany port szeregowy, pozwalający na bezpośrednie połączenie z komputerem PC lub Macintosh bez dodatkowego interfejsu MIDI. To rozwiązanie bardzo mocno przypomina, z jakiej epoki pochodzi QS7 – instrukcja opisuje współpracę między innymi z komputerami pracującymi pod kontrolą Windows 3.1 i Windows 95.
ADAT Optical – prawdziwie studyjny rodowód
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów QS7 jest optyczne wyjście cyfrowe ADAT. Pozwalało ono przesłać dźwięk bezpośrednio w domenie cyfrowej do kompatybilnego rekordera Alesis ADAT lub odpowiedniego systemu studyjnego.
Cyfrowe połączenie mogło przesyłać cztery kanały audio QS7: główną parę Main Left/Right oraz dodatkową parę Aux Left/Right. Instrument umożliwiał również pracę z częstotliwościami 44,1 oraz 48 kHz i synchronizację z zewnętrznym zegarem.
W czasach dominacji urządzeń ADAT była to bardzo poważna zaleta. Syntezator można było włączyć bezpośrednio w cyfrowy tor produkcyjny bez dodatkowej konwersji analogowo-cyfrowej.
Cztery niezależne wyjścia analogowe
Oprócz standardowych wyjść Main L/R QS7 posiada dodatkową parę Aux L/R oraz wyjście słuchawkowe. Pozwala to wyprowadzić wybrane elementy miksu osobno i poddać je dalszemu przetwarzaniu w mikserze lub zewnętrznych procesorach efektów.
W praktyce na przykład organy można skierować do zewnętrznego symulatora Leslie, podczas gdy pozostałe partie pozostają na głównym wyjściu instrumentu. W studiu daje to znacznie większą kontrolę nad wielobrzmieniową aranżacją.
QS7 na scenie
To właśnie podczas grania na żywo QS7 pokazuje jedną ze swoich największych zalet. 76 klawiszy daje wystarczająco dużo przestrzeni do tworzenia splitów i warstw, a jednocześnie instrument pozostaje zdecydowanie bardziej poręczny niż typowy model 88-klawiszowy.
Tryb Mix pozwala przygotować kompletne ustawienia koncertowe: bas w dolnym zakresie klawiatury, fortepian w środku, pad na całej klawiaturze i lead w górnym rejestrze. Do tego dochodzą pedały, suwaki, aftertouch i możliwość sterowania zewnętrznymi urządzeniami MIDI.
Z mojego doświadczenia: w graniu „na żywo” QS7 sprawuje się bardzo dobrze. Klawiatura jest przyjemna w dotyku, zakres 76 klawiszy daje dużą swobodę, a wiele barw ma ciepły, pełny i „mięsisty” charakter. To instrument, na którym po prostu dobrze się gra.
Co po latach najbardziej zdradza wiek QS7?
Nie jest nim przede wszystkim jakość dźwięku. Najbardziej archaiczny jest dziś sposób obsługi bardziej zaawansowanych funkcji.
QS7 posiada niewielki wyświetlacz LCD, a rozbudowana architektura syntezy oznacza sporą liczbę stron parametrów. Edycja bardziej skomplikowanych Programów bez znajomości struktury instrumentu wymaga więc trochę cierpliwości.
Paradoks polega na tym, że pod stosunkowo prostym panelem kryje się naprawdę głęboki syntezator. Dopiero po wejściu w tryb edycji odkrywamy kilka obwiedni, LFO, filtr, matrycę modulacji, cztery warstwy i rozbudowaną sekcję efektów.
Dlaczego QS7 nadal jest interesujący?
Współczesny instrument może oczywiście oferować gigabajty próbek, kolorowy ekran dotykowy i bezpośrednie połączenie USB. QS7 nie próbuje z nimi konkurować pod względem wygody obsługi. Ma jednak coś, czego nie zawsze daje nowoczesny sprzęt: wyraźnie określony charakter.
- ma bardzo przyjemną 76-klawiszową klawiaturę,
- posiada dużą jak na swoją epokę polifonię,
- jest znakomitym kontrolerem MIDI,
- oferuje głęboką edycję Programów,
- posiada świetnie brzmiącą sekcję efektów,
- umożliwia tworzenie rozbudowanych splitów i warstw,
- można rozszerzać go za pomocą kart PCMCIA,
- potrafi wykorzystywać własne próbki,
- ma cztery analogowe wyjścia audio,
- posiada cyfrowe połączenie ADAT.
Najważniejsze dane techniczne
| Typ | cyfrowy syntezator oparty na odtwarzaniu próbek |
|---|---|
| Klawiatura | 76 klawiszy, semi-weighted / synth-action |
| Dynamika | velocity i aftertouch |
| Polifonia | 64 głosy |
| Multitimbral | 16 części / 16 kanałów MIDI |
| Pamięć brzmień | 16 MB wewnętrznego Sound ROM |
| Rozbudowa | do 32 MB za pomocą dwóch slotów PCMCIA |
| Programy | 512 preset + 128 user = 640 |
| Mix | 400 preset + 100 user = 500 |
| Budowa Programu | do czterech niezależnych warstw Sound |
| Synteza | próbki PCM, filtr dolnoprzepustowy, obwiednie, LFO i matryca modulacji |
| Efekty | wieloefektowy procesor oparty na rozwiązaniach Alesis QuadraVerb 2 |
| Kontrolery | Pitch Bend, Mod Wheel, 4 programowalne suwaki, pedały |
| MIDI | MIDI IN / OUT / THRU |
| Komputer | port szeregowy PC/Mac |
| Wyjścia analogowe | Main L/R, Aux L/R, słuchawki |
| Cyfrowe audio | ADAT Optical Digital Output |
| Synchronizacja | 44,1/48 kHz, możliwość zewnętrznego clocka |
| Karty | QCard, SRAM i kompatybilne Flash RAM PCMCIA |
| Standard MIDI Files | możliwość odtwarzania sekwencji zapisanych na karcie |
Alesis QS7 – galeria
Mimo typowej dla lat 90. stylistyki QS7 nadal prezentuje się bardzo profesjonalnie. Czarna obudowa, duża klawiatura, oszczędny panel i charakterystyczne suwaki nadają mu zdecydowanie studyjny charakter.
QS7 jest dziś interesującym przykładem instrumentu, w którym technologia lat 90. spotyka się z bardzo przemyślaną konstrukcją muzyczną. Jego biblioteka próbek nie może konkurować rozmiarem ze współczesnymi workstation, ale sposób budowania Programów, system modulacji, efekty i możliwości rozszerzania sprawiają, że nadal jest to prawdziwy syntezator, a nie tylko odtwarzacz gotowych presetów.
Najważniejsze jest jednak brzmienie i wygoda gry. QS7 potrafi tworzyć zarówno naturalne instrumenty, jak i szerokie, charakterystyczne cyfrowe tekstury. Do tego dochodzi bardzo przyjemna klawiatura, 76-klawiszowy zakres i możliwości, które sprawiają, że także wiele lat po premierze instrument nadal może z powodzeniem znaleźć swoje miejsce w studiu lub w zestawie koncertowym.