Roland D-50 pojawił się w 1987 roku i stał się jednym z najważniejszych cyfrowych syntezatorów swojej epoki. Nowa technologia LA Synthesis łączyła próbki PCM z cyfrową syntezą subtrakcyjną, a wbudowane efekty DSP pozwalały uzyskać przestrzenne, niemal gotowe do nagrania brzmienia bez zewnętrznych procesorów.
Gdy cyfrowa Yamaha DX7 była już jednym z najważniejszych instrumentów swojej dekady, Roland odpowiedział zupełnie inną koncepcją. D-50 nie próbował kopiować syntezy FM. Zaproponował własną technologię Linear Arithmetic, łączącą krótkie próbki PCM, cyfrowe przebiegi syntetyczne, filtry i rozbudowane efekty DSP.
Odpowiedź Rolanda na cyfrową rewolucję
Pierwsza połowa lat 80. została bardzo mocno naznaczona sukcesem cyfrowej syntezy FM.
Roland, firma wcześniej silnie kojarzona z instrumentami analogowymi, opracował własną odpowiedź.
D-50 został pierwszym w pełni cyfrowym syntezatorem Rolanda i jednocześnie początkiem nowego sposobu tworzenia brzmień.
Zamiast próbować naśladować DX7, Roland poszedł własną drogą. Konstruktorzy wykorzystali zalety próbek PCM tam, gdzie były najbardziej potrzebne, i połączyli je z bardziej intuicyjną syntezą przypominającą klasyczny tor subtrakcyjny.
D-50 nie posiada analogowych oscylatorów
To jeden z często powtarzanych mitów dotyczących D-50.
Instrument potrafi brzmieć bardzo ciepło i analogowo, ale jego generator jest w pełni cyfrowy.
Roland łączył:
- krótkie próbki PCM,
- zapętlone próbki PCM,
- cyfrowo generowane przebiegi syntetyczne,
- cyfrową realizację syntezy subtrakcyjnej,
- cyfrowe efekty DSP.
Charakterystyczne „analogowe” ciepło D-50 jest więc efektem sposobu działania jego cyfrowego silnika, filtracji, modulacji i efektów — nie obecności klasycznych analogowych VCO.
LA Synthesis – Linear Arithmetic
Najważniejszą innowacją D-50 była nowa technologia Linear Arithmetic Synthesis.
Pomysł wykorzystywał interesującą właściwość ludzkiego słuchu: bardzo duża część informacji pozwalającej rozpoznać instrument znajduje się w pierwszych milisekundach jego dźwięku.
Zamiast przechowywać długą próbkę całego instrumentu, można więc wykorzystać krótką próbkę jego charakterystycznego ataku, a dalszą część brzmienia wytworzyć syntetycznie.
To pozwoliło uzyskać barwy znajdujące się gdzieś pomiędzy instrumentem akustycznym, klasycznym syntezatorem i całkowicie nowym dźwiękiem cyfrowym.
Partial → Tone → Patch
Architektura D-50 ma bardzo charakterystyczną strukturę.
Patch może więc być bardzo prostym dźwiękiem, ale może również łączyć kilka różnych elementów brzmieniowych.
Każdy Partial może korzystać z przebiegu syntetycznego albo materiału PCM, zależnie od wybranej Structure.
Structures – sposób łączenia elementów
Roland nie ograniczył D-50 do prostego nakładania próbek na syntezator.
Użytkownik wybiera odpowiednią Structure, która określa, jak poszczególne Partials współpracują ze sobą.
Dzięki temu można tworzyć:
- warstwy PCM i syntezy,
- dwa elementy syntetyczne,
- bardziej złożone struktury modulacyjne,
- brzmienia o bardzo nietypowym widmie.
Znana logika analogowego syntezatora
Mimo całkowicie cyfrowej konstrukcji sposób programowania części syntetycznej przypomina klasyczny syntezator subtrakcyjny.
Do dyspozycji są między innymi:
- TVF – Time Variant Filter,
- TVA – Time Variant Amplifier,
- LFO,
- obwiednie,
- modulacja wysokości,
- modulacja parametrów dynamiką gry.
Efekty DSP – jedna z największych rewolucji D-50
Dzisiaj wbudowany reverb w syntezatorze jest czymś oczywistym.
W 1987 roku sytuacja wyglądała inaczej.
D-50 integrował wysokiej jakości cyfrowe efekty bezpośrednio w torze instrumentu.
Efekty nie były tylko dodatkiem.
Stały się częścią samego charakteru fabrycznych Patchy. Dzięki nim po naciśnięciu klawisza użytkownik otrzymywał szerokie, przestrzenne brzmienie, które wcześniej często wymagało zewnętrznego procesora efektowego.
To jeden z powodów, dla których presety D-50 robiły tak duże wrażenie. Instrument nie brzmiał jak surowy syntezator czekający dopiero na obróbkę, lecz niemal jak gotowe brzmienie studyjne.
Joystick – nie synteza wektorowa, lecz twórcza kontrola
Charakterystyczny joystick D-50 bywa czasami błędnie opisywany jako typowy kontroler syntezy wektorowej.
Jego zadanie jest inne.
Roland wykorzystał go do jednoczesnej kontroli kilku parametrów oraz manipulowania balansem Tone’ów.
Pozwala to w czasie rzeczywistym zmieniać proporcje elementów tworzących Patch i bardzo szybko eksperymentować z programowanym brzmieniem.
Chase Play
Jedną z bardziej nietypowych funkcji D-50 jest Chase Play.
Funkcja pozwala uzyskać kolejne powtórzenia lub przesunięcia pomiędzy Tone’ami, tworząc rytmiczne, echo-podobne efekty.
W połączeniu z warstwowymi Patchami umożliwia uzyskanie ruchu, który nie wymaga zewnętrznego sekwencera.
Presety, które stały się częścią historii muzyki
D-50 jest jednym z instrumentów, których fabryczne brzmienia same stały się rozpoznawalnymi elementami muzyki końca lat 80.
W przypadku wielu innych syntezatorów korzystanie z fabrycznego presetu traktowano jako rozwiązanie tymczasowe.
W D-50 niektóre fabryczne Patch'e były tak charakterystyczne i tak dobrze przygotowane, że trafiały bezpośrednio do gotowych produkcji.
D-50 w konkretnych nagraniach
Charakterystyczny motyw wykorzystuje fabryczny preset Pizzagogo.
W nagraniu wykorzystano preset Afterthought.
W introdukcji można usłyszeć charakterystyczny preset O K Chorale.
W głównym motywie wykorzystano słynny preset Fantasia.
Artyści i nagrania związane z D-50
Roland wskazuje wiele bardzo różnych zastosowań D-50: od popu i rocka po elektronikę, new age i muzykę filmową.
D-50 został zaprojektowany nie tylko jako generator brzmień, ale jako pełnoprawny instrument do ekspresyjnej gry.
Klawiatura reaguje na dynamikę uderzenia oraz channel aftertouch, dzięki czemu programista może powiązać sposób gry z parametrami brzmienia.
Ekspresyjna klawiatura
D-50 ma 61-klawiszową klawiaturę reagującą na velocity i channel aftertouch.
Dzięki temu brzmienie może dynamicznie reagować na wykonawcę.
Jest to szczególnie ważne przy złożonych Patchach LA, w których zmiana dynamiki może wpływać na proporcje różnych elementów dźwięku.
Whole, Dual, Split i Separate
D-50 może pracować w kilku konfiguracjach wykorzystujących Upper Tone i Lower Tone.
Jeden układ brzmienia na całej klawiaturze.
Dwa Tone mogą tworzyć bogatą warstwę.
Klawiatura może zostać podzielona pomiędzy dwa różne Tone.
Pozwala wykorzystać Upper i Lower w bardziej niezależny sposób.
PG-1000 – bezpośredni dostęp do syntezy LA
Architektura D-50 jest bardzo rozbudowana.
Z panelu można edytować wszystkie najważniejsze parametry, ale przy głębokim programowaniu konieczne jest poruszanie się pomiędzy kolejnymi ekranami.
Roland oferował więc opcjonalny PG-1000 Linear Synthesizer Programmer.
PG-1000 daje niemal bezpośredni, fizyczny dostęp do parametrów LA Synthesis. Dzięki niemu D-50 staje się znacznie bardziej intuicyjnym instrumentem do samodzielnego projektowania brzmień.
Pamięć brzmień i karty
Dostępne były również firmowe biblioteki PN-D50 na kartach ROM.
Pozwalało to rozszerzać zestaw gotowych brzmień bez konieczności kasowania własnych Patchy z pamięci instrumentu.
MIDI
D-50 posiada klasyczny komplet złączy:
- MIDI IN,
- MIDI OUT,
- MIDI THRU.
W połączeniu z velocity, aftertouch i pamięcią Patchy czyniło to instrument bardzo użytecznym elementem profesjonalnego studia MIDI końca lat 80.
D-550 – D-50 bez klawiatury
Roland przygotował również modułową wersję instrumentu: D-550.
Generator zamknięto w obudowie rack, dzięki czemu użytkownik posiadający już klawiaturę sterującą mógł korzystać z silnika D-50 bez kolejnych 61 klawiszy.
Dlaczego D-50 nadal ma znaczenie?
D-50 nie jest ważny dlatego, że jego parametry techniczne nadal mogą konkurować ze współczesnymi syntezatorami.
Jego znaczenie wynika z zupełnie czegoś innego.
Roland stworzył instrument, który miał własną ideę generowania dźwięku.
LA Synthesis nie była zwykłym samplerem, nie była syntezą FM i nie była klasycznym analogiem.
D-50 stworzył własną kategorię brzmienia: połączenie naturalnego ataku, syntetycznego podtrzymania, cyfrowej przestrzeni i charakterystycznych tekstur, które natychmiast kojarzą się z drugą połową lat 80.
Dziedzictwo D-50
Wpływ koncepcji D-50 był znacznie większy niż życie jednego modelu.
Łączenie:
- próbek,
- syntezy,
- filtracji,
- modulacji,
- wbudowanych efektów
stało się później standardowym sposobem budowania wielu cyfrowych instrumentów.
Sam Roland powracał do D-50 wielokrotnie, między innymi poprzez wersje programowe i kompaktowy model Roland Boutique D-05.
Najważniejsze dane techniczne
| Model | Roland D-50 |
|---|---|
| Oficjalna nazwa | LA Synthesizer |
| Okres produkcji | 1987–1992 |
| Typ | w pełni cyfrowy syntezator polifoniczny |
| Synteza | LA – Linear Arithmetic Synthesis |
| Polifonia | 16 głosów |
| Klawiatura | 61 klawiszy |
| Velocity | tak |
| Aftertouch | channel aftertouch |
| PCM Waveforms | 100 |
| Partials | 32 w generatorze; do 4 w jednym Patchu |
| Struktura brzmienia | Partial → Tone → Patch |
| Filtr | TVF – Time Variant Filter |
| Wzmacniacz | TVA – Time Variant Amplifier |
| Efekty | Reverb, Delay, Chorus, Flanger, 2-band semi-parametric EQ |
| Reverb Patches | 16 |
| Internal Patch | 64 |
| Internal Tone | 64 |
| RAM Card | opcjonalna M-256E |
| Sound Library | PN-D50 Series |
| Joystick | sterowanie parametrami i balansem Tone’ów |
| Chase Play | tak |
| Programator | opcjonalny PG-1000 |
| MIDI | IN / OUT / THRU |
| Wyświetlacz | podświetlany LCD 2 × 40 |
| Wyjścia audio | L / R |
| Wymiary | 974 × 332,5 × 94 mm |
| Masa | 10,7 kg |
D-50 pojawił się w 1987 roku jako pierwsza w pełni cyfrowa konstrukcja syntezatorowa Rolanda.
Zamiast podążać drogą syntezy FM, firma opracowała własną technologię Linear Arithmetic.
Krótkie próbki PCM, cyfrowe przebiegi syntetyczne, struktury Partial/Tone/Patch, filtracja i rozbudowane efekty DSP stworzyły zupełnie nową paletę dźwięków.
Ogromne znaczenie miały również same fabryczne Patche. Fantasia, Pizzagogo, DigitalNativeDance, Soundtrack czy O K Chorale nie były tylko demonstracją możliwości. Stały się częścią rzeczywistych nagrań i brzmienia całej epoki.
Dzisiaj 16-głosowa polifonia i pamięć 64 Patchy nie robią już wrażenia. Ale D-50 nie jest ceniony za liczby.
Jest ceniony dlatego, że ma własną koncepcję, własny język brzmieniowy i własne miejsce w historii syntezatorów.
Roland Corporation – D-50 Technical Specifications
Roland – D-50 30th Anniversary
Roland Articles – Listening Guide: Sounds of the D-50
Daily Analog – Roland D-50 Review:
dailyanalog.com/synths/roland/roland-d-50-review/