Ensoniq SQ 1 Plus (1991)

Historia modelu jest trochę bardziej skomplikowana

Nazwa SQ-1 Plus może dziś powodować pewne zamieszanie, ponieważ Ensoniq rozwijał tę konstrukcję stopniowo.

Pierwszy SQ-1 pojawił się jako stosunkowo niedroga workstation wykorzystująca wiele rozwiązań znanych z bardziej zaawansowanej rodziny VFX.

Kolejne odmiany zachowywały niemal identyczną obudowę i sposób obsługi, natomiast zmiany odbywały się głównie wewnątrz instrumentu.

Ten sam panel, ale zupełnie inne możliwości w środku

SQ-1 Plus zachował charakterystyczny wygląd poprzednika: czarną obudowę, duże przyciski i stosunkowo niewielki wyświetlacz LCD o dwóch wierszach po 16 znaków.

Dzisiaj taki ekran wydaje się niezwykle mały, szczególnie gdy spojrzymy na możliwości syntezy i sekwencera znajdujące się pod panelem.

Ensoniq miał jednak bardzo dobrą opinię w zakresie projektowania interfejsów. Poszczególne funkcje pogrupowano logicznie, a wiele operacji wykonuje się dokładnie tam, gdzie użytkownik intuicyjnie się ich spodziewa.

32 głosy – bardzo ważna zmiana

Największą zaletą późniejszego SQ-1 Plus było zwiększenie polifonii z 21 do 32 głosów.

W prostym instrumencie różnica jedenastu głosów mogłaby nie robić ogromnego wrażenia. W architekturze Ensoniqa ma jednak duże znaczenie, ponieważ pojedynczy Standard Sound może być zbudowany aż z trzech niezależnych Voices.

Jeżeli preset wykorzystuje jeden Voice, dostępne są maksymalnie 32 jednoczesne nuty. Jeżeli wykorzystuje trzy, jedna nuta może zużyć aż trzy głosy generatora.

Inteligentne zarządzanie głosami

Ensoniq przewidział również system priorytetów. Poszczególne elementy Soundu można ustawić tak, aby ważniejsze składniki barwy były chronione przed zbyt szybkim wycięciem.

Kiedy zaczyna brakować polifonii, generator najpierw odbiera głosy tym elementom, którym nadano niższy priorytet.

W praktyce pomaga to zachować najważniejszą część brzmienia nawet podczas bardzo gęstego grania lub wielościeżkowej aranżacji.

210 fal – znacznie większa paleta brzmieniowa

Drugą wielką zmianą wersji 32 Voice było dodanie 43 nowych próbkowanych przebiegów, określanych jako Expansion Waves.

Dołączono je do istniejących 167 fal, co dawało łącznie 210 źródeł dźwięku.

W bibliotece znajdziemy zarówno materiał pochodzący z instrumentów akustycznych, jak i fale stworzone typowo z myślą o syntezie.

Trzy Voices tworzą jeden Sound

Konstrukcja brzmienia jest jedną z najważniejszych cech całej rodziny SQ.

Standard Sound może składać się z maksymalnie trzech Voices. Każdy Voice stanowi właściwie mały niezależny tor syntezatora.

Każdy Voice posiada własny cyfrowy oscylator, dwa cyfrowe filtry, LFO oraz trzy obwiednie odpowiedzialne przede wszystkim za wysokość, filtr i amplitudę.

Do tego dochodzi rozbudowany system modulacji. To dlatego SQ-1 Plus nie jest po prostu odtwarzaczem gotowych próbek.

TransWaves – prawdziwa specjalność Ensoniqa

Jedną z najbardziej charakterystycznych technologii Ensoniqa są TransWaves.

Zwykła próbka po uruchomieniu odtwarzana jest zasadniczo w określony sposób. TransWave zachowuje się inaczej: zawiera serię kolejnych wariantów fali o stopniowo zmieniającej się strukturze harmonicznej.

Syntezator może przesuwać punkt odtwarzania poprzez kolejne części takiej fali, a pozycją można sterować przy pomocy modulacji.

Cyfrowy, analogowy i przestrzenny jednocześnie

Właśnie możliwość łączenia próbek akustycznych, prostych fal syntezatorowych i TransWaves tworzy charakterystyczne brzmienie Ensoniqa.

SQ-1 Plus potrafi być jednoznacznie cyfrowy, ale równie dobrze może tworzyć szerokie, miękkie pady kojarzące się z klasycznymi syntezatorami analogowymi.

Ówcześni recenzenci zwracali uwagę, że trudno przypisać mu jeden prosty charakter. Łączył cechy popularnych cyfrowych workstation, syntetyczne tekstury typowe dla końca lat 80. i wiele elementów kojarzonych z klasyczną syntezą.

Fabryczne brzmienia były jednym z jego największych atutów

W przypadku instrumentów z początku lat 90. presety miały ogromne znaczenie. Wielu użytkowników kupowało instrument właśnie dlatego, że po pierwszym naciśnięciu klawisza brzmiał inspirująco.

SQ-1 Plus bardzo często potrafił wywołać właśnie taki efekt.

Szczególnie mocną stroną są:

• bogate pady,
• chóry,
• smyczki,
• basy,
• klasyczne gitary,
• instrumenty dęte drewniane,
• organy,
• brzmienia syntezatorowe,
• zestawy perkusyjne.

Pady i chóry – tu Ensoniq czuje się jak w domu

Jednym z najbardziej charakterystycznych zastosowań architektury SQ są szerokie, przestrzenne pady.

Kilka warstw może wykorzystywać zupełnie różne źródła, odmienne obwiednie i modulacje, a następnie całość trafia do dobrej jakości efektów.

W efekcie nawet pojedynczy naciśnięty akord może tworzyć bardzo złożoną strukturę, która zmienia się długo po jego zagraniu.

Chóry również należą do najbardziej udanych elementów biblioteki – szczególnie te lekkie, „oddychające” i połączone z syntetycznymi warstwami.

Smyczki i brzmienia orkiestrowe

Kolejną mocną stroną są smyczki. SQ-1 Plus potrafi tworzyć zarówno klasyczne, szerokie zespoły stringów, jak i bardziej syntetyczne barwy przeznaczone do warstw.

Przykładem charakterystycznego fabrycznego presetu jest Concert Strings – barwa bardzo dobrze pokazująca, jak Ensoniq łączył próbki z filtrowaniem, obwiedniami i efektami.

Basy – mocny dół pasma

SQ-1 Plus szczególnie dobrze radzi sobie również z niskimi częstotliwościami.

Znajdziemy tu zarówno basy elektryczne, bezprogowe, jak i syntetyczne barwy inspirowane klasycznymi instrumentami analogowymi.

Niektóre z nich mają bardzo zwarty, mocny charakter i nadal mogą dobrze odnaleźć się we współczesnej aranżacji.

Perkusja – znacznie więcej niż obowiązkowy dodatek

SQ-1 Plus jest workstation, więc oczywiście musi posiadać własną sekcję perkusyjną. Ensoniq potraktował ją jednak bardzo poważnie.

Drum Sounds pozwalają rozłożyć różne źródła perkusyjne na klawiaturze, a dostępne zestawy są dynamiczne i bardzo użyteczne podczas programowania sekwencji.

Dzięki temu można stworzyć w instrumencie kompletną sekcję rytmiczną bez używania zewnętrznego automatu perkusyjnego.

Dwa cyfrowe filtry na każdy Voice

Każdy Voice przechodzi przez dwa cyfrowe filtry. Można je łączyć w różne konfiguracje, uzyskując charakter dolnoprzepustowy lub kombinacje zachowujące się jak filtry pasmowe.

Filtry nie posiadają klasycznego parametru rezonansu, co jest pewnym ograniczeniem, ale ich elastyczna konfiguracja i rozbudowana modulacja nadal pozwalają na bardzo dużą kontrolę nad barwą.

Obwiednie bardziej rozbudowane niż klasyczne ADSR

Ensoniq nie ograniczył użytkownika do prostych czteroelementowych obwiedni ADSR.

Każdy Voice posiada trzy rozbudowane obwiednie, związane przede wszystkim z:

• wysokością dźwięku,
• częstotliwością filtra,
• amplitudą.

Dzięki nim można budować zarówno bardzo szybkie, perkusyjne brzmienia, jak i wolno ewoluujące pady.

Matryca modulacji – ukryta potęga SQ-1 Plus

Do wielu parametrów można przypisywać różne źródła modulacji.

• velocity,
• Mod Wheel,
• Pitch Bend,
• LFO,
• obwiednie,
• pozycja klawisza na klawiaturze,
• kontrolery MIDI,
• pressure odbierane poprzez MIDI.

SQ-1 Plus nie posiada aftertouch generowanego z własnej klawiatury, ale potrafi reagować na komunikaty pressure otrzymane z zewnętrznego kontrolera MIDI.

Efekty 24-bit – ogromna część charakteru Ensoniqa

Efekty nie są tutaj kosmetycznym dodatkiem. Stanowią integralną część konstrukcji brzmienia.

Wewnętrzny procesor pracuje z 24-bitowym przetwarzaniem i oferuje szereg algorytmów pojedynczych oraz wieloefektowych.

• Concert Reverb,
• Hall Reverb,
• Room Reverb,
• Warm Chamber,
• 8-Voice Chorus,
• Chorus + Reverb,
• Flanger + Reverb,
• Phase Shifter,
• Phaser + Reverb,
• Rotary Speaker + Reverb,
• Distortion + Chorus + Reverb,
• Compression + Distortion + Reverb.

Szczególnie w padach, chórach i smyczkach efekty nadają presetom charakterystyczną głębię i przestrzeń.

„Personal Music Studio” – to określenie ma sens

Ensoniq przedstawiał SQ-1 jako kompletne środowisko muzyczne, a nie wyłącznie syntezator.

Instrument łączy cztery podstawowe elementy:

Sekwencer – znacznie więcej niż muzyczny notatnik

Wbudowany sekwencer był jedną z najmocniejszych stron workstation Ensoniqa.

Podstawowa Sequence może zawierać osiem polifonicznych ścieżek. Każda może korzystać z wewnętrznego Soundu, urządzenia MIDI albo obu jednocześnie.

Dlaczego mówi się o 16 ścieżkach?

Struktura sekwencera Ensoniqa jest nieco nietypowa.

Najpierw nagrywamy maksymalnie osiem ścieżek tworzących poszczególne Sequences. Takie fragmenty można następnie połączyć w kompletny Song.

Na poziomie Song można dograć kolejnych osiem niezależnych ścieżek biegnących przez cały utwór.

Funkcje sekwencera

Jak na początek lat 90. możliwości są bardzo rozbudowane.

• nagrywanie w czasie rzeczywistym,
• record replace i add,
• loop recording,
• auto punch-in,
• kwantyzacja,
• transpozycja,
• kopiowanie i łączenie ścieżek,
• przesuwanie partii w czasie,
• edycja pojedynczych zdarzeń,
• mute i solo,
• tworzenie utworu z kilku Sequences.

Bardzo ważna jest też prostota pracy. Ensoniq słynął z tego, że jego sekwencery były rozbudowane, ale jednocześnie stosunkowo intuicyjne.

Pamięć sekwencera i rozszerzenia

Podstawowa pamięć sekwencera liczy około 9000 zdarzeń/nut.

Nie jest to ogromna ilość według dzisiejszych standardów, dlatego przy bardzo rozbudowanych aranżacjach trzeba było rozsądnie gospodarować pamięcią.

Dostępne było jednak opcjonalne rozszerzenie, które znacznie zwiększało możliwości sekwencera.

Jednym z ograniczeń konstrukcji jest natomiast brak stacji dyskietek, dlatego archiwizacja dużej liczby utworów wymagała wykorzystania kart pamięci lub zewnętrznego systemu MIDI.

Performance Presets i 8-częściowa wielobrzmieniowość

SQ-1 Plus może pracować jako 8-częściowy instrument multitimbral.

W Performance Preset można przygotować układ wielu Soundów działających jednocześnie jako splity i warstwy.

Poszczególne części mogą mieć własne:

• zakresy klawiatury,
• kanały MIDI,
• poziomy głośności,
• panoramę,
• transpozycję,
• ustawienia sterowania.

MIDI – ważna część całej konstrukcji

Na tylnej ściance znajdują się klasyczne złącza:

• MIDI IN,
• MIDI OUT,
• MIDI THRU.

SQ-1 Plus może działać jako samodzielna workstation, ale równie dobrze może znaleźć się w centrum większego systemu MIDI.

Sekwencer może sterować zewnętrznymi modułami, a sam generator SQ może być odtwarzany z zewnętrznego komputera lub innej klawiatury.

Karty rozszerzeń – więcej brzmień i pamięci

Na panelu znajduje się również slot kart pamięci.

Karty mogły przechowywać dodatkowe Sounds oraz dane sekwencera, dzięki czemu użytkownik nie był ograniczony wyłącznie do pamięci wewnętrznej.

W epoce przed USB i pamięcią flash była to bardzo ważna część systemu.

Na scenie

61-klawiszowa klawiatura jest lekka i szybka, dlatego SQ-1 Plus dobrze sprawdza się również jako instrument koncertowy.

Nie jest to mechanika fortepianowa znana z KS-32. Tutaj priorytetem jest raczej szybka gra brzmieniami syntezatorowymi, organowymi, padami i warstwami.

Performance Presets pozwalają przygotować odpowiednie splity, zestawy barw i konfiguracje MIDI przed koncertem.

Jedynym wyraźnym niedosytem pozostaje brak aftertouch z własnej klawiatury.

Jak brzmi SQ-1 Plus dzisiaj?

Nie wszystkie presety z początku lat 90. zestarzały się równie dobrze. Niektóre imitacje instrumentów akustycznych wyraźnie zdradzają ograniczenia ówczesnej pamięci.

Ale SQ-1 Plus ma coś znacznie ważniejszego: własny charakter.

Pady, chóry, smyczki, basy, syntetyczne tekstury oraz TransWaves nadal potrafią brzmieć bardzo interesująco.

Współczesny instrument może zaoferować gigabajty realistycznych sampli, ale niekoniecznie zabrzmi jak Ensoniq.

Największe zalety SQ-1 Plus 32 Voice

• 32-głosowa polifonia,
• 210 fal źródłowych,
• do trzech Voices w jednym Soundzie,
• technologia TransWave,
• dwa cyfrowe filtry na Voice,
• rozbudowane obwiednie,
• duże możliwości modulacji,
• bardzo dobre pady, chóry i smyczki,
• mocne basy,
• dobre zestawy perkusyjne,
• efekty z 24-bitowym przetwarzaniem,
• rozbudowany sekwencer,
• 8-częściowa wielobrzmieniowość,
• Performance Presets,
• pełny zestaw MIDI IN / OUT / THRU.

Co najbardziej zdradza jego wiek?

Najbardziej oczywistym elementem jest niewielki wyświetlacz.

Przy tak rozbudowanej syntezie, dużej liczbie parametrów i zaawansowanym sekwencerze dwa wiersze tekstu wymagają przyzwyczajenia.

Drugą słabszą stroną jest brak aftertouch generowanego z własnej klawiatury.

Trzecią – brak stacji dyskietek, który ogranicza wygodę archiwizacji większej liczby sekwencji.

Najważniejsze dane techniczne

Ensoniq SQ-1 Plus – galeria

SQ-1 Plus ma bardzo charakterystyczny wygląd workstation z początku lat 90.: długa czarna obudowa, duże przyciski, niewielki ekran i wyraźnie wydzielona sekcja sterowania sekwencerem.