Przekształcanie wyrażeń wymiernych
Zadanie 1. Rozłożyć na czynniki wyrażenie:
Rozwiązanie
Grupujemy wyrazy tak, aby powstał wspólny nawias:
W pierwszej grupie wyłączamy \(y\):
Otrzymujemy:
Teraz wyłączamy wspólny czynnik \((x+z)\):
Zadanie 2. Rozłożyć na czynniki wyrażenie:
Rozwiązanie
Grupujemy wyrazy, aby wydobyć wspólny czynnik \((a-b)\):
Wyłączamy czynniki:
Całość:
Zadanie 3. Rozłożyć na czynniki wyrażenie:
Rozwiązanie
Najpierw grupowanie:
Wyłączamy \(a^3\) w pierwszej grupie:
Wspólny czynnik \((a^2-1)\):
Rozkładamy czynniki:
Zadanie 4. Rozłożyć na czynniki wyrażenie:
Rozwiązanie
Rozwijamy iloczyny:
Sumujemy:
Grupujemy wyrazy tak, aby wyłączyć \((a+b)\):
Ponieważ \(b^2-a^2=(b-a)(a+b)\), mamy:
Upraszczamy nawias:
Zadanie 5. Rozłożyć na czynniki wyrażenie:
Rozwiązanie
Widzimy czynniki \((p-a)\) i \((p-b)\). Grupujemy tak, aby je wydobyć:
Rozwijamy \((a-b)(p-a)\):
W nawiasie sumujemy wyrazy z \(p\):
Otrzymujemy:
Wyłączamy \(a\):
Rozpisujemy:
Grupujemy wyrazy z \((p-a)\):
Upraszczenie nawiasu:
Kończymy rachunek:
Zadanie 6. Rozłożyć na czynniki wyrażenie:
Rozwiązanie
Rozwijamy nawiasy:
Wydzielamy \((x-y)\). Zauważmy:
Wyłączamy \((x-y)\):
Dalszy rozkład prowadzi do postaci iloczynowej:
Zadanie 7. Rozłożyć na czynniki wyrażenie:
Rozwiązanie
Korzystamy z klasycznej tożsamości (warto ją znać):
Zadanie 8. Rozłożyć na czynniki wyrażenie:
Rozwiązanie
Stosujemy różnicę kwadratów:
Wyrażenie jest antysymetryczne – rozkłada się na iloczyn różnic:
Zadanie 9. Wykazać, że jeżeli \(\frac{1}{a}+\frac{1}{b}+\frac{1}{c}=\frac{1}{a+b+c}\), to co najmniej dwie z liczb \(a,b,c\) są przeciwne.
Rozwiązanie
Przenosimy wszystko na jedną stronę:
Sprowadzamy do wspólnego mianownika \(abc(a+b+c)\). Otrzymujemy równoważnie:
Aby ułamek był równy zero, licznik musi być zerem:
Stąd co najmniej jeden czynnik jest równy zero, np. \(a+b=0\Rightarrow a=-b\). Zatem co najmniej dwie liczby są przeciwne.
Zadanie 10. Wykazać, że jeżeli \(a^2+b^2+c^2=ab+ac+bc\), to \(a=b=c\).
Rozwiązanie
Przenosimy wszystko na jedną stronę:
Stosujemy tożsamość:
Wynika stąd:
Suma kwadratów jest równa 0 tylko wtedy, gdy każdy składnik jest zerem, więc \(a=b=c\).
Zadanie 11. Uprościć wyrażenie:
Rozwiązanie
Sprowadzamy licznik i mianownik do wspólnego mianownika \(x\):
Dzielimy ułamki:
Rozkładamy \(x^3+1\):
Skracamy \(x^2-x+1\):
Zadanie 12. Uprościć wyrażenie:
Rozwiązanie
Upraszczamy nawiasy:
Podstawiamy i skracamy:
Sprowadzamy do wspólnego mianownika \((x+y)^2x^2y^2\):
Dodajemy liczniki:
Zadanie 13. Uprościć wyrażenie:
Rozwiązanie
Zamieniamy dzielenie na mnożenie przez odwrotność:
Rozkładamy \(a^3-c^3\):
Skracamy \((a^2+ac+c^2)\):
Rozkładamy \(a^2b-bc^2=b(a^2-c^2)=b(a-c)(a+c)\) i skracamy:
Upraszczamy nawias:
Po podstawieniu i skróceniu otrzymujemy wynik końcowy:
Zadanie 14. Uprościć wyrażenie:
Rozwiązanie
Pierwszy nawias sprowadzamy do wspólnego mianownika \(a^2-b^2\):
Drugi nawias:
Mnożymy i skracamy:
Rozkładamy \(a^2-b^2=(a-b)(a+b)\) i skracamy:
Zadanie 15. Uprościć wyrażenie:
Rozwiązanie
Ujednolicamy znaki w mianownikach: \(y-x=-(x-y)\), \(z-x=-(x-z)\), \(z-y=-(y-z)\). Otrzymujemy:
Sprowadzamy do wspólnego mianownika \((x-y)(x-z)(y-z)\):
Licznik upraszcza się do \((x-y)(y-z)(x-z)\), więc po skróceniu:
Zadanie 16. Uprościć wyrażenie:
Rozwiązanie
Sprowadzamy różnice ułamków:
Po podstawieniu licznik i mianownik mają wspólny mianownik \(abc\), który się skraca. Następnie wykorzystujemy znane rozkłady:
Po skróceniu otrzymujemy:
Zadanie 17. Uprościć wyrażenie \(\frac{1+(a+x)^{-1}}{1-(a+x)^{-1}}\left[1-\frac{1-(a^2+x^2)}{2ax}\right]\) dla \(x=\frac{1}{a-1}\).
Rozwiązanie
Pierwszy ułamek:
Drugi nawias:
Licznik rozkłada się jako \((a+x)^2-1=(a+x-1)(a+x+1)\), więc:
Podstawiamy \(x=\frac{1}{a-1}\). Najpierw:
Zatem:
Zadanie 18. Uprościć wyrażenie \(\frac{x^{-1}-a^{-1}}{a^{-1}-b(ax)^{-1}}\) dla \(x=\frac{2ab}{a+b}\).
Rozwiązanie
Zamieniamy potęgi ujemne na ułamki:
Podstawiamy \(x=\frac{2ab}{a+b}\):
Po skróceniu:
Zadanie 19. Wykazać, że jeżeli \(a^3+pa+q=0\), \(b^3+pb+q=0\), \(c^3+pc+q=0\) oraz \(a,b,c\) są parami różne, to \(a+b+c=0\).
Rozwiązanie
Odejmujemy równania dla \(a\) i \(b\):
Ponieważ \(a\neq b\), mamy:
Analogicznie dla \(a\) i \(c\):
Odejmujemy (2) od (1):
Wyłączamy \((b-c)\):
Ponieważ \(b\neq c\), to \(b-c\neq 0\), więc:
Zadanie 20. Wykazać, że dla \(m_1=\frac{a+b}{a-b}\), \(m_2=\frac{c+d}{c-d}\), \(m_3=\frac{ac-bd}{ad+bc}\) zachodzi \(m_1+m_2+m_3=m_1m_2m_3\).
Rozwiązanie
Sprowadzamy \(m_1+m_2\) do wspólnego mianownika \((a-b)(c-d)\):
Rozwijamy licznik:
Dodając, dostajemy:
Dodajemy \(m_3=\frac{ac-bd}{ad+bc}\) i wyłączamy \((ac-bd)\):
Sprowadzamy nawias do wspólnego mianownika \((a-b)(c-d)(ad+bc)\):
Liczymy licznik:
Zatem:
Zadanie 21. Obliczyć \(x^4+y^4+z^4\), jeżeli \(x+y+z=0\) oraz \(x^2+y^2+z^2=a\).
Rozwiązanie
Z równania \(x+y+z=0\) po podniesieniu do kwadratu mamy:
Podstawiamy \(x^2+y^2+z^2=a\):
Kwadrat (1):
Po rozwinięciu:
Ponieważ \(x+y+z=0\), składnik \(2xyz(x+y+z)=0\), więc:
Teraz podnosimy do kwadratu \(x^2+y^2+z^2=a\):
Podstawiamy (2):
Odejmujemy \(\frac{a^2}{2}\):