Funkcje wymierne - ciekawe zadania - poziom rozszerzony

ZADANIA – FUNKCJE (wymierne)

Poniżej są trzy zadania wraz z rozwiązaniami w akordeonie. Zapisy są w MathJax, a wzory wyrównane do lewej.

Zadanie 1

Wyznacz zbiór wartości funkcji wymiernej:

\[ W(x)=\frac{2x^2+x}{2x^2+x+3} \]
Rozwiązanie

Krok 1: Założenie i przekształcenie równania.

Niech \(\;m=\dfrac{2x^2+x}{2x^2+x+3}\;\). Mnożymy obie strony przez mianownik \((2x^2+x+3)\):

\[ m(2x^2+x+3)=2x^2+x \]

Po przekształceniu:

\[ 2mx^2+mx+3m=2x^2+x \]

Przenosimy wszystko na jedną stronę:

\[ 2mx^2-2x^2+mx-x+3m=0 \]

Redukujemy i otrzymujemy równanie kwadratowe:

\[ (2m-2)x^2+(m-1)x+3m=0 \]

Krok 2: Przypadki szczególne.

Gdy \(m=1\), powyższe równanie daje \(3=0\), więc \(m=1\) nie jest możliwe.

Dla \(m\neq 1\) rozważamy deltę i warunek \(\Delta\ge 0\).

Obliczamy deltę:

\[ \Delta=(m-1)^2-4(2m-2)\cdot 3m \]

Upraszczenie:

\[ \begin{aligned} \Delta&=m^2-2m+1-4(6m^2-6m)\\ &=m^2-2m+1-24m^2+24m\\ &=-23m^2+22m+1 \end{aligned} \]

Warunek na istnienie rozwiązań:

\[ -23m^2+22m+1\ge 0 \]

Krok 3: Wyznaczenie przedziału dla \(m\).

Liczymy deltę tej nierówności kwadratowej:

\[ \Delta_m=22^2-4(-23)\cdot 1=484+92=576,\qquad \sqrt{\Delta_m}=24 \]

Wyznaczamy miejsca zerowe:

\[ m_1=\frac{-22-24}{-46}=1,\qquad m_2=\frac{-22+24}{-46}=-\frac{1}{23} \]
Schemat rozwiązania nierówności dla parametru m

Krok 4: Zbiór wartości funkcji.

Z uwzględnieniem, że \(m\neq 1\), otrzymujemy:

\[ ZW=\left\langle -\frac{1}{23},\,1\right) \]

Zadanie 2

Wyznacz największą wartość funkcji:

\[ f(x)=\frac{40}{x^2+4x+24},\qquad D_f=\mathbb{R} \]
Rozwiązanie

Rozwiązanie.

1. Cel analizy mianownika.

Im mniejszy mianownik \(x^2+4x+24\), tym większa wartość funkcji \(f(x)\) (licznik \(40\) jest stały).

2. Sprawdzenie, czy mianownik przyjmuje wartość \(0\).

\[ x^2+4x+24=0 \]
\[ \Delta=16-4\cdot 1\cdot 24=16-96=-80<0 \]

Zatem mianownik nigdy nie jest równy \(0\), więc \(D_f=\mathbb{R}\).

3. Minimum mianownika.

To funkcja kwadratowa skierowana w górę, więc minimum jest w wierzchołku:

\[ x_w=\frac{-b}{2a}=\frac{-4}{2\cdot 1}=-2 \]

4. Wartość mianownika w wierzchołku:

\[ W(-2)=(-2)^2+4(-2)+24=4-8+24=20 \]

5. Największa wartość funkcji:

\[ f(-2)=\frac{40}{20}=2 \]

Odpowiedź: największa wartość funkcji wynosi \(2\) i jest osiągana dla \(x=-2\).

Zadanie 3

Udowodnij (bez użycia pochodnej), że funkcja

\[ f(x)=\frac{x^2+1}{2x} \]

jest malejąca w przedziale \((-\infty,-1)\).

Rozwiązanie

Zastosujemy definicję funkcji malejącej.

Definicja funkcji malejącej
Funkcja \(f\) jest malejąca na przedziale, jeśli dla dowolnych \(x_1,x_2\) z tego przedziału, gdy \(x_1<x_2\), zachodzi
\[ f(x_1)>f(x_2) \]

Załóżmy, że \(x_1,x_2\in(-\infty,-1)\) oraz \(x_1<x_2\). Rozważmy różnicę:

\[ f(x_1)-f(x_2)=\frac{x_1^2+1}{2x_1}-\frac{x_2^2+1}{2x_2} \]

Sprowadzamy do wspólnego mianownika:

\[ \begin{aligned} f(x_1)-f(x_2) &=\frac{(x_1^2+1)2x_2-(x_2^2+1)2x_1}{4x_1x_2}\\ &=\frac{2x_1^2x_2+2x_2-2x_2^2x_1-2x_1}{4x_1x_2}\\ &=\frac{2(x_1-x_2)(x_1x_2-1)}{4x_1x_2}\\ &=\frac{(x_1-x_2)(x_1x_2-1)}{2x_1x_2} \end{aligned} \]

Analiza znaku:

  • \(x_1-x_2<0\) (bo \(x_1<x_2\)),
  • \(x_1x_2>1\) (iloczyn dwóch liczb ujemnych mniejszych niż \(-1\) jest dodatni i większy od \(1\)),
  • \(2x_1x_2>0\).

Zatem \((x_1-x_2)(x_1x_2-1)<0\), a mianownik jest dodatni, więc:

\[ f(x_1)-f(x_2)>0 \]

czyli \(f(x_1)>f(x_2)\). Wniosek: funkcja jest malejąca w \((-\infty,-1)\).

Related Articles

logo 2022 joomla footer