Rozdział 02 · The Mathteacher

Pierwiastki

Od prostych obliczeń do wyrażeń z kilkoma pierwiastkami. Krótka teoria, autorskie zadania i rozwiązania krok po kroku.

70autorskich zadań
30zamkniętych
20Prawda–Fałsz
20otwartych
Zanim zaczniesz

Minimum teorii.
Maksimum przydatności.

Te zasady wystarczą do rozwiązania zadań z tego rozdziału.

Jak pracować? Przeczytaj potrzebną zasadę, spróbuj rozwiązać zadanie i dopiero wtedy zajrzyj do obliczeń. Przy pierwiastkach najpierw sprawdź znak i wyłącz czynniki, a dopiero potem wykonuj działania.
01 · Znaczenie zapisu

Stopień pierwiastka i znak

Pierwiastek stopnia \(n\) to liczba, której \(n\)-ta potęga daje liczbę pod pierwiastkiem. Dla parzystego \(n\) liczba pod pierwiastkiem i wynik muszą być nieujemne. Dla nieparzystego \(n\) dopuszczamy także liczby ujemne.

\(\displaystyle \sqrt{36}\)\(\displaystyle =6,\)\(\displaystyle \sqrt[3]{-125}\)\(\displaystyle =-5,\)\(\displaystyle \sqrt[4]{16}\)\(\displaystyle =2.\)

W szczególności \(\sqrt{a^2}=|a|\) i \(\sqrt[3]{a^3}=a\). Moduł to odległość od zera: \(|a|=a\) dla \(a\ge0\) oraz \(|a|=-a\) dla \(a<0\).

Nie dopisujemy \(\pm\) do wartości pierwiastka. Na przykład \(\sqrt{25}=5\); dopiero równanie \(x^2=25\) ma dwa rozwiązania.

02 · Działania

Mnożenie, dzielenie, wyłączanie

Pierwiastki tego samego stopnia można połączyć w iloczyn lub iloraz. Dla pierwiastków kwadratowych:

\(\displaystyle \sqrt a\cdot\sqrt b\)\(\displaystyle =\sqrt{ab}\)\(\displaystyle (a,b\ge0),\)
\(\displaystyle \frac{\sqrt a}{\sqrt b}\)\(\displaystyle =\sqrt{\frac ab}\)\(\displaystyle (a\ge0,\ b>0).\)

Te same prawa działają dla wyższych stopni. Przy stopniu parzystym wymagamy nieujemnych liczb pod pierwiastkami, przy nieparzystym mogą być ujemne. W ilorazie mianownik musi być niezerowy.

Przed pierwiastek wyłączamy pełne kwadraty, sześciany itd.:

\(\displaystyle \sqrt{80}\)\(\displaystyle =\sqrt{16\cdot5}\)\(\displaystyle =4\sqrt5,\)
\(\displaystyle \sqrt[3]{-40}\)\(\displaystyle =\sqrt[3]{-8\cdot5}\)\(\displaystyle =-2\sqrt[3]5.\)
03 · Redukcja wyrazów

Najpierw uprość, potem dodawaj

Dodajemy współczynniki tylko przy jednakowych pierwiastkach — o tym samym stopniu i tej samej liczbie pod znakiem pierwiastka.

\(\displaystyle \sqrt{20}+\sqrt{45}\)\(\displaystyle =2\sqrt5+3\sqrt5\)\(\displaystyle =5\sqrt5.\)

Pierwiastek sumy nie jest sumą pierwiastków. Podobnie jest z różnicą:

\(\displaystyle \sqrt{9+16}\)\(\displaystyle =5,\)\(\displaystyle \sqrt9+\sqrt{16}\)\(\displaystyle =7.\)

Nie łącz \(\sqrt2\) z \(\sqrt[3]2\) w jeden wyraz — to różne liczby.

04 · Nawiasy

Trzy wzory, które warto znać

\(\displaystyle (u+v)^2\)\(\displaystyle =u^2+2uv+v^2,\)
\(\displaystyle (u-v)^2\)\(\displaystyle =u^2-2uv+v^2,\)
\(\displaystyle (u-v)(u+v)\)\(\displaystyle =u^2-v^2.\)

W miejsce \(u\) i \(v\) można wstawić wyrażenia z pierwiastkami. Pamiętaj o środkowym wyrazie w kwadracie sumy lub różnicy:

\(\displaystyle (\sqrt2+3)^2\)\(\displaystyle =11+6\sqrt2.\)

Gdy przed nawiasem stoi minus, zmień znaki wszystkich jego składników.

05 · Ułamki

Usuń niewymierność z mianownika

Pomnóż licznik i mianownik przez tę samą niezerową liczbę. Przy pojedynczym pierwiastku wystarcza ten pierwiastek:

\(\displaystyle \frac3{\sqrt7}\)\(\displaystyle =\frac{3\sqrt7}{7}.\)

Przy sumie lub różnicy użyj wyrażenia sprzężonego — zmień znak między składnikami:

\(\displaystyle \frac1{\sqrt6+2}\)\(\displaystyle =\frac{\sqrt6-2}{6-4}\)\(\displaystyle =\frac{\sqrt6-2}2.\)

Najpierw sprawdź, czy można uprościć pierwiastki. Skracaj czynniki całego licznika i całego mianownika. Liczba przeciwna do \(a\) to \(-a\), a odwrotna to \(\dfrac1a\) (dla \(a\ne0\)).

06 · Warunki i porównywanie

Sprawdź znak i sąsiednie kwadraty

Wyrażenie \(\sqrt{f(x)}\) jest rzeczywiste, gdy \(f(x)\ge0\). W mianowniku pierwiastek musi być dodatkowo różny od zera.

W równaniu \(\sqrt{f(x)}=c\), gdzie \(c\ge0\), mamy \(f(x)=c^2\). Otrzymany wynik sprawdź w równaniu wyjściowym.

Dodatnie liczby porównujemy przez ich kwadraty. Położenie pierwiastka ustalimy bez kalkulatora:

\(\displaystyle 5^2<31<6^2\)\(\displaystyle \Longrightarrow\)\(\displaystyle 5<\sqrt{31}<6.\)

Przy porównywaniu dwóch liczb ujemnych większa jest ta bliższa zeru.

07 · Jeden pierwiastek w drugim

Rozpoznaj potęgę i kolejność działań

W pierwiastkach złożonych zacznij od działań wewnętrznych. Czasem warto znaleźć liczbę, której odpowiednia potęga daje całe wyrażenie:

\(\displaystyle (\sqrt3)^3\)\(\displaystyle =3\sqrt3,\)\(\displaystyle \sqrt[3]{3\sqrt3}\)\(\displaystyle =\sqrt3.\)

Pod pierwiastkiem kwadratowym można rozpoznać pełny kwadrat:

\(\displaystyle 6+2\sqrt5\)\(\displaystyle =(\sqrt5+1)^2,\)
\(\displaystyle \sqrt{6+2\sqrt5}\)\(\displaystyle =|\sqrt5+1|\)\(\displaystyle =\sqrt5+1.\)

Zawsze sprawdzaj znak wyrażenia przed opuszczeniem modułu.

08 · Odpowiedź dokładna

Wymierność i proste zastosowania

Liczba wymierna to iloraz dwóch liczb całkowitych z niezerowym mianownikiem. Suma lub iloczyn liczb niewymiernych może być wymierny — najpierw uprość wyrażenie.

Dla nieujemnej liczby całkowitej \(N\) liczba \(\sqrt N\) jest wymierna dokładnie wtedy, gdy \(N\) jest kwadratem liczby całkowitej. W rozkładzie dodatniego kwadratu na czynniki pierwsze wszystkie wykładniki są parzyste.

Gdy zadanie wymaga wyniku dokładnego, pozostaw pierwiastek zamiast przybliżenia dziesiętnego. W zadaniu o prostokącie użyj:

\(\displaystyle P\)\(\displaystyle =ab,\)\(\displaystyle L\)\(\displaystyle =2(a+b),\)

gdzie \(a,b\) oznaczają długości boków, \(P\) — pole, a \(L\) — obwód.

Teraz Twoja kolej

Trening maturalny

Pracuj po kolei lub wybierz temat. Każde zadanie ma odpowiedź i pełne rozwiązanie.

Zadania zamknięte

01–30

W każdym zadaniu wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród A–D.

ZADANIE 01Definicja i znakI · podstawa

Wartość wyrażenia \(\sqrt{0{,}81}+\sqrt[3]{-0{,}008}\) jest równa

Odpowiedź do zadania 1
Zaznacz jedną odpowiedź.Poprawnie. Dobra robota!Ta odpowiedź wymaga poprawy. Spróbuj ponownie lub zajrzyj do rozwiązania.
Odpowiedź i rozwiązanie
Odpowiedź: A. \(0{,}7\)
\(\displaystyle \sqrt{0{,}81}\)\(\displaystyle =0{,}9,\)\(\displaystyle \sqrt[3]{-0{,}008}\)\(\displaystyle =-0{,}2.\)
\(\displaystyle 0{,}9+(-0{,}2)\)\(\displaystyle =0{,}7.\)
Zapamiętaj. Pierwiastek sześcienny z liczby ujemnej jest ujemny.
ZADANIE 02Definicja i znakI · podstawa

Liczba \(\sqrt{(-7)^2}-\sqrt[3]{(-3)^3}\) jest równa

Odpowiedź do zadania 2
Zaznacz jedną odpowiedź.Poprawnie. Dobra robota!Ta odpowiedź wymaga poprawy. Spróbuj ponownie lub zajrzyj do rozwiązania.
Odpowiedź i rozwiązanie
Odpowiedź: C. \(10\)

Pierwiastek kwadratowy jest nieujemny: \(\sqrt{(-7)^2}=7\). Pierwiastek sześcienny zachowuje znak: \(\sqrt[3]{(-3)^3}=-3\).

\(\displaystyle 7-(-3)\)\(\displaystyle =10.\)
Zapamiętaj. Zawsze \(\sqrt{a^2}=|a|\), natomiast \(\sqrt[3]{a^3}=a\).
ZADANIE 03UpraszczanieI · podstawa

Wyrażenie \(\sqrt{112}-\sqrt{63}+\sqrt7\) jest równe

Odpowiedź do zadania 3
Zaznacz jedną odpowiedź.Poprawnie. Dobra robota!Ta odpowiedź wymaga poprawy. Spróbuj ponownie lub zajrzyj do rozwiązania.
Odpowiedź i rozwiązanie
Odpowiedź: D. \(2\sqrt7\)
\(\displaystyle \sqrt{112}\)\(\displaystyle =4\sqrt7,\)\(\displaystyle \sqrt{63}\)\(\displaystyle =3\sqrt7,\)
\(\displaystyle 4\sqrt7-3\sqrt7+\sqrt7\)\(\displaystyle =2\sqrt7.\)

Dalsza część dostępna jest dla Użytkowników PREMIUM  👉 Abonament PREMIUM

Wyczyścić odpowiedzi i postęp?
Rozpoczniesz pracę z dostępnymi zadaniami od początku.