Rozdział 02 · The Mathteacher
Pierwiastki
Od prostych obliczeń do wyrażeń z kilkoma pierwiastkami. Krótka teoria, autorskie zadania i rozwiązania krok po kroku.
Minimum teorii.
Maksimum przydatności.
Te zasady wystarczą do rozwiązania zadań z tego rozdziału.
Stopień pierwiastka i znak
Pierwiastek stopnia \(n\) to liczba, której \(n\)-ta potęga daje liczbę pod pierwiastkiem. Dla parzystego \(n\) liczba pod pierwiastkiem i wynik muszą być nieujemne. Dla nieparzystego \(n\) dopuszczamy także liczby ujemne.
W szczególności \(\sqrt{a^2}=|a|\) i \(\sqrt[3]{a^3}=a\). Moduł to odległość od zera: \(|a|=a\) dla \(a\ge0\) oraz \(|a|=-a\) dla \(a<0\).
Nie dopisujemy \(\pm\) do wartości pierwiastka. Na przykład \(\sqrt{25}=5\); dopiero równanie \(x^2=25\) ma dwa rozwiązania.
Mnożenie, dzielenie, wyłączanie
Pierwiastki tego samego stopnia można połączyć w iloczyn lub iloraz. Dla pierwiastków kwadratowych:
Te same prawa działają dla wyższych stopni. Przy stopniu parzystym wymagamy nieujemnych liczb pod pierwiastkami, przy nieparzystym mogą być ujemne. W ilorazie mianownik musi być niezerowy.
Przed pierwiastek wyłączamy pełne kwadraty, sześciany itd.:
Najpierw uprość, potem dodawaj
Dodajemy współczynniki tylko przy jednakowych pierwiastkach — o tym samym stopniu i tej samej liczbie pod znakiem pierwiastka.
Pierwiastek sumy nie jest sumą pierwiastków. Podobnie jest z różnicą:
Nie łącz \(\sqrt2\) z \(\sqrt[3]2\) w jeden wyraz — to różne liczby.
Trzy wzory, które warto znać
W miejsce \(u\) i \(v\) można wstawić wyrażenia z pierwiastkami. Pamiętaj o środkowym wyrazie w kwadracie sumy lub różnicy:
Gdy przed nawiasem stoi minus, zmień znaki wszystkich jego składników.
Usuń niewymierność z mianownika
Pomnóż licznik i mianownik przez tę samą niezerową liczbę. Przy pojedynczym pierwiastku wystarcza ten pierwiastek:
Przy sumie lub różnicy użyj wyrażenia sprzężonego — zmień znak między składnikami:
Najpierw sprawdź, czy można uprościć pierwiastki. Skracaj czynniki całego licznika i całego mianownika. Liczba przeciwna do \(a\) to \(-a\), a odwrotna to \(\dfrac1a\) (dla \(a\ne0\)).
Sprawdź znak i sąsiednie kwadraty
Wyrażenie \(\sqrt{f(x)}\) jest rzeczywiste, gdy \(f(x)\ge0\). W mianowniku pierwiastek musi być dodatkowo różny od zera.
W równaniu \(\sqrt{f(x)}=c\), gdzie \(c\ge0\), mamy \(f(x)=c^2\). Otrzymany wynik sprawdź w równaniu wyjściowym.
Dodatnie liczby porównujemy przez ich kwadraty. Położenie pierwiastka ustalimy bez kalkulatora:
Przy porównywaniu dwóch liczb ujemnych większa jest ta bliższa zeru.
Rozpoznaj potęgę i kolejność działań
W pierwiastkach złożonych zacznij od działań wewnętrznych. Czasem warto znaleźć liczbę, której odpowiednia potęga daje całe wyrażenie:
Pod pierwiastkiem kwadratowym można rozpoznać pełny kwadrat:
Zawsze sprawdzaj znak wyrażenia przed opuszczeniem modułu.
Wymierność i proste zastosowania
Liczba wymierna to iloraz dwóch liczb całkowitych z niezerowym mianownikiem. Suma lub iloczyn liczb niewymiernych może być wymierny — najpierw uprość wyrażenie.
Dla nieujemnej liczby całkowitej \(N\) liczba \(\sqrt N\) jest wymierna dokładnie wtedy, gdy \(N\) jest kwadratem liczby całkowitej. W rozkładzie dodatniego kwadratu na czynniki pierwsze wszystkie wykładniki są parzyste.
Gdy zadanie wymaga wyniku dokładnego, pozostaw pierwiastek zamiast przybliżenia dziesiętnego. W zadaniu o prostokącie użyj:
gdzie \(a,b\) oznaczają długości boków, \(P\) — pole, a \(L\) — obwód.
Trening maturalny
Pracuj po kolei lub wybierz temat. Każde zadanie ma odpowiedź i pełne rozwiązanie.
Pełny zestaw 70 zadań.
Zadania zamknięte
01–30W każdym zadaniu wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród A–D.
Wartość wyrażenia \(\sqrt{0{,}81}+\sqrt[3]{-0{,}008}\) jest równa
Odpowiedź i rozwiązanie
Liczba \(\sqrt{(-7)^2}-\sqrt[3]{(-3)^3}\) jest równa
Odpowiedź i rozwiązanie
Pierwiastek kwadratowy jest nieujemny: \(\sqrt{(-7)^2}=7\). Pierwiastek sześcienny zachowuje znak: \(\sqrt[3]{(-3)^3}=-3\).
Wyrażenie \(\sqrt{112}-\sqrt{63}+\sqrt7\) jest równe
Odpowiedź i rozwiązanie
Dalsza część dostępna jest dla Użytkowników PREMIUM 👉 Abonament PREMIUM